است كه ملاك فضيلت را روى نژاد و رنگ و پول و فاميل و امثال اينها نبرده و جز تقوا و عمل همگى در پيشگاه خدا و قرآن يكسانند ، با شورشى كه مردم در اثر خلافكاريهاى عثمان بر عليه او كردند ، و او را از خلافت معزول نمودند اين فرصت بدست آمد و على عليه السّلام پس از اينكه بخلافت رسيد ، با رفتار عادلانهء خود كه بالاخره به قيمت جانش تمام شد توانست بملتهاى گوناگونى كه با اسلام سر و كار داشتند اين مطلب را برساند ، و بدين وسيله خط بطلانى بأعمال خلاف دين و انسانيت خلفاى گذشته بكشد ، اگر چه اعرابى كه با رفتار خلفاى قبل از او خو گرفته بودند و غريزهء خود خواهى و عرب‌پرستى آنها تقويت شده و آنان را مغرور و متكبر ساخته بود ، رفتار عادلانهء على عليه السّلام بذائقه‌شان تلخ و ناگوار آمده مشكلاتى براى آن حضرت ايجاد كردند و جنگها به راه انداختند و دشمنان سرسختى براى آن جناب پرورش دادند تا پس از سه چهار سال بدست يكى از همين دشمنان شهيد شد ، و دوباره مطابق دلخواه اكثريت ، حكومت نژادپرست بنى اميه روى كار آمده هدف عمر با شدت بيشترى تعقيب شد ، ولى روى كار آمدن على عليه السّلام و دنبال آن زحمات فرزندان بزرگوارش اين نتيجهء مهم را در برداشت كه مردم تازه مسلمان و كسانى كه با اسلام سر و كار پيدا كرده بودند درك كردند كه آن رفتار تبهكارانه و برنامهء جبارانهء آنها هدف اسلام و حقيقت اين دين مقدس نبوده ، و رفتار آنها بر خلاف تعاليم عاليهء اسلام بوده است . اين جنايتكاران اسلام را از مسير خود منحرف كردند : چنانچه گفته شد با روى كار آمدن مجدد بنى اميه هدف نژادپرستى عمر بشدت بيشترى تعقيب شد و از اينجا شالودهء انحطاط و عقب ماندگى مسلمانان ريخته شد ، و به خوبى ميتوان درك كرد كه رمز آن همه بدبختيهاى و جنگهاى صليبى و كشت و كشتار مسلمان در گوشه و كنار دنيا چه بوده است ، و راستى اگر اينان بدين تفسير غلطى كه گفتيم اسلام را تفسير نمىكردند و از مسير حقيقى خود آن را منحرف نمىكردند اكنون جهان زير پرچم اسلام رفته بود و مسلمين دچار اين همه بدبختى و ذلت نمىگشتند ، اندلس كه روزى با آغوش باز اسلام را پذيرفت و بفاصلهء چند ماه شهرهاى اسپانيا يكى از ديگرى بدست مسلمانان فتح شد در اثر ستمگريها و عياشيهائى كه اعقاب همين بنى اميه در آنجا بنام اسلام مرتكب شدند ، تا بدان جا كه بنا بگفتهء « گوستاولوبون