او را از ساير علما ممتاز كرده است . شيخ طوسى يكى از شاگردان مفيد در كتاب فهرست ميگويد : محمّد بن محمّد بن نعمان مكنى بابى عبد اللَّه و معروف بابن معلم از متكلمين شيعه است كه در زمان او رياست شيعه به او منتهى شد ، و در علم و صناعت كلام مقدم بر ديگران بود ، و در فقه نيز سرآمد فقهاى زمان بوده ، مردى سريع الانتقال و با فطانت و حاضر جواب بود ، و او نزديك به دويست جلد كتاب كوچك و بزرگ تأليف كرده . . . « 1 » نجاشى يكى ديگر از شاگردان مفيد - پس از ذكر نسب او چنانچه گذشت - ميگويد : فضيلت او در فقه و كلام و روايت وثاقت و علم مشهورتر از آن است كه توصيف شود . آنگاه متجاوز از 170 كتاب از تأليف او را نام مىبرد . « 2 » علامهء حلى در كتاب خلاصه در باره مفيد گويد : او از بزرگترين مشايخ شيعه و رئيس و استاد آنها است هر كه پس از او آمده از علم او استفاده كرده است . « 3 » علامهء بحر العلوم در فوائد رجاليه پس از مدح بسيارى از مفيد گويد : تمام جهات فضيلت در او جمع شده و رياست دانشمندان به او منتهى گشت و همگى در علم و فضل و عدالت و وثاقت و جلالتش متفقند ، محاسن آن بزرگوار بسيار و مناقبش بيرون از شمار است ، مردى بود سريع الانتقال ، حاضر جواب ، كثير الرواية ، خبير در شعر و اخبار و رجال ، و راستگوترين مردم زمان در حديث ، آشناترين آنها در فقه و كلام بوده ، هر كه پس از او آمده از او استفاده كرده است . « 4 » علامهء نورى پس از ذكر كلام بحر العلوم ميگويد : بندرت ديده شده كه مطلبى از نظر كتاب و سنت و روايت و درايت در باب امامت و بحثها و برهانهائى كه در اين باب ذكر شده در كتب اصحاب باشد كه شيخ مفيد پيش از آنان در كتب و رسائل خود ذكرى از آنها نكرده و يا اشاره بدانها ننموده باشد ، و همچنين سخنانى كه در ردّ بر شبهات مخالفين و بر هم زدن اساس استدلال

--> ( 1 ) فهرست شيخ ص 186 تحت شماره 710 ط نجف 1380 . ( 2 ) رجال نجاشى ص 311 . ( 3 ) خلاصه ص 72 . ( 4 ) مستدرك ج 3 : 517 .