روزى هم راه صفا و مروه را پيش گرفتم به‌قدرى جمعيت زياد بود گويا كوههايى از بشر درحركتند و زمين مىخواهد همه‌شان را به آسمان ، بسوى بهشت و جنت المأوى ببرد . فرشتگان رحمت با گشاده‌رويى و احترام كامل خوش‌آمدگويان ، به آنان خطاب مىكند كه داخل بهشت شويد ، بهشتى كه به پاداش اعمال نيكتان مستحق آن هستيد . « 1 » حاجيان و همهمه‌كنندگان حديثى بدين مضمون به امام زين العابدين عليه السّلام منسوب است : « ما اكثر الضجيج ، و اقل الحجيج ، ما حج الا انا و ناقتى و رجل من البصره » « 2 » . امام سجاد فرمودند : چه بسيارند غوغاگران و همهمه‌كنندگان و چه كمند حاجيان ؟ به جز من و شترم و مردى از اهالى بصره كسى حج واقعى بجا نياورده است . بنا به دلايلى منسوب كردن اين حديث به امام سجاد داراى ايراد و اشكال است : اولا : اين بيان با دعاى امام سجاد در روز عرفه منافات دارد ، در آن قسمت از دعا چنين مىخوانيم « اللهم هذا يوم عرفه ، يوم شرفته ، و كرمته ، و عظمته ، نشرت فيه رحمتك و مننت فيه بعفوك و اجزلت فيه عطيتك و

--> ( 1 ) . سوره اعراف : 43 . ( 2 ) . نگاه كنيد به : بصائر الدرجات : 387 ح 15 ، الكافى : 8 / 237 ح 318 ، تفسير منسوب به امام حسن عسكرى عليه السّلام : 609 .