البته بعضى گفته‌اند كه علت سبز ديده شدن هوا تراكم آن است ؛ چنان كه اگر ما از دور به كوهى نگاه كنيم آن را سبز خواهيم ديد . و نيز به واسطهء همين طبقهء دخان است كه ستاره‌هاى « ذو ذوابه » ديده مىشود ؛ چون گاهى بعضى از ستاره‌ها ديده مىشوند كه گويا زلفهاى پريشان در اطراف دارند و آن در حقيقت قسمتى از همان دخان است كه به جهت مجاورت با آتش ، آتش گرفته و اجزاء متراكم ارضيه مشتعل شده‌اند و كوكبى كه محاذى با آن قرار دارد « ذو ذوابه » ديده مىشود . و اگر كوكب ، محاذى با اول آن اجزاء مشتعله قرار گيرد از دور چنين ديده مىشود كه گويا كوكب دم دارد . همچنين گاهى در آسمان يك چيز نورانى مانند نيزه و يا چيزى مثل عماد و استوانه ديده مىشود در صورتى كه نازك باشد به آن نيزك - معرّب نيزه - و اگر كلفت باشد به آن عماد گويند . گاهى ما در آسمان شهاب مىبينيم و علت آن اين است كه مقدارى از دخان جمع شده و يك قسمت آن آتش گرفته و سوخته و محو مىشود و قسمت ديگر شعله‌ور مىگردد و به نظر ما چنين مىرسد كه تند آمد و رفت و از ديد ما غائب شد و در حقيقت يك طرف سوخته و محو مىشود و وقتى آتش به طرف ديگر سرايت مىكند به نظر ما مىرسد كه حركت دارد ، پس مادهء همهء اينها همان دخان است . براى نار ، يك طبقه است و كرهء نار به تبع حركت فلكى كه با آن مماس است حركت مىكند و تبعيت آن را در حركت از حركت « ذو ذنب » كشف كرده‌اند ؛ زيرا از اينكه ديده مىشود كه كوكب ذو ذنب طلوع نموده و غروب مىكند و گاهى در يك جاى آسمان است و گاهى در جاى ديگرى از آن است ، معلوم مىشود كه دخان هم حركت مىكند و بايد حركت دخان به تبع حركت كرهء نار باشد ، بنا بر اين كرهء نار به تبع فلك حركت نموده و حركت فلك باعث حركت كرهء نار ، كه مجاور با اوست ، مىشود . نار را اصل اصيلى از عناصر دانسته‌اند ، « 1 » ولى شيخ اشراق اصالت آن را انكار نموده

--> ( 1 ) - شفا ، بخش طبيعيات ، ص 189 ؛ نقد المحصل ، ص 190 ؛ ملل و نحل ، ج 2 ، ص 87 .