اقسام صفات سابقاً ميزان اوصاف لايق به حضرت حق را به طور اجمال ذكر كرديم اكنون موقع آن است كه به طور تفصيل اوصاف لايق به جناب وى را بيان نماييم . حضرت مولانا ثامن الائمه عليه السلام فرموده است : بايد نشانه‌هاى غيب را از شهود تلقى كرد و اولو الالباب آنچه را كه در آنجاست ، از آن چيزى كه در اينجاست مىدانند . « 1 » اين طور نيست كسى راه به غيب نداشته باشد ، بلكه صاحبان عقل كه مىخواهند از طريق دلايل عقلى و براهين به غيب اطلاع يابند بايد با نمونه‌اى از عالم شهادت به آنجا برسند و اين منافات ندارد با اينكه صديقين ، كه مرتبهء آنها از اولو الالباب بالاتر است ، راه ديگرى به غيب داشته باشند . و بالجمله : اوصافى كه در ممكنات ملاحظه مىكنيم ، سه قسم است : يك قسم مانند حىّ و موجود و ثابت ، اوصاف حقيقيه و واقعيت‌دار است بدون اينكه اضافه به چيز ديگرى داشته باشد . قسم دوم ، اوصاف حقيقيه و ذات اضافه است ، مثل مفهوم علم كه گرچه از اوصافى است كه خارجاً وجود دارد و لكن طرف مىخواهد و بايد معلوم داشته باشد ، و اين قسم مانند قسم اول حقيقيهء محضه نيست ، بلكه حقيقيهء ذات اضافه است ، مثل علم و قدرت و اراده كه علم ، معلوم و قدرت ، مقدور و اراده ، مراد مىخواهد . قسم سوم ، اوصافى است كه اضافهء محضه‌اند و حقيقت ندارند ، مثل عالميت و

--> ( 1 ) - عيون اخبار الرضا عليه السلام ، ج 1 ، ص 175 ؛ توحيد صدوق ، ص 438 ، باب 65 .