اقسام وحدت واحد داراى اقسامى است ؛ ملخص آن اينكه : واحد يا حقيقى است و آن عبارت است از آنچه در اتصاف به وحدت به واسطهء در عروض احتياج نداشته باشد . و به عبارت ديگر : واحد حقيقى آن چيزى است كه وحدت ، وصف به حال خود اوست و اتصاف آن به وحدت بالنظر به حال متعلق آن نيست . مثلًا اينكه مىگوييم : زيد و بكر واحدند ، بالنظر به حال متعلق است ؛ چون بالنظر به انسان واحد مىباشند . و يا اينكه واحد غير حقيقى است و تعريف آن از تعريف واحد حقيقى معلوم مىشود ؛ واحد غير حقيقى آن است كه اتصاف آن به وحدت بالنظر به حال متعلق آن است . واحد حقيقى يا ذاتى است كه داراى وحدت است و يا اينكه نفس وحدت عينيهء خارجيه است و مفهوم ذهنى نيست . وحدت ثانى ، يعنى نفس الوحدة العينية و الوحدة الحقة التى هى حق الوحدة مانند حق واحد - حقّت كلمته - است ؛ چون براى خداوند ماهيتى غير وجود بحت بسيط نبوده و وجود عين وحدت است ؛ چنان كه عين تشخص بوده و لو مفهوماً متغايرند . بنا بر اين : مصداق سه مفهوم وجود و وحدت و تشخص يكى است و آن عبارت از وجود حقيقى است . و اول ، يعنى واحد حقيقى كه ذاتٌ له الوحدة است يا واحد بالخصوص و يا واحد بالعموم است .