اعتبارات ماهيت قبل از بيان اقوال در مسأله و نقض و ابرام آنها ، بهتر اين است كه آنچه تحقيق در مطلب است تحرير شود تا بعد از آنكه مطلب صاف شد و اشكالات رفع شد به دفع اقوال ديگر بپردازيم . البته سابقاً اشاره شد به اينكه احكام منطق ، احكام جزافى نبوده ، بلكه احكام متقن بوده و ناظر به واقعيات است . اين طور نيست كه اين احكام تصورات محض باشد و منطقيين نشسته باشند و قضاياى ممكنه و ضروريه را تصوير كرده باشند ، بلكه همه اينها نفس الامر دارند . لذا مناطقه در مقام ارائهء واقعيات برآمده و براى ارائهء هر واقعى حاكى مناسب آن را ذكر نموده‌اند . به طورى كه آنچه در كتب منطق ضبط كرده‌اند آينهء تمام نماى جمال واقعيات بوده و كمتر يا زيادتر از آنها نيست . مثلًا اينكه به فصول و اجناس قائل شده‌اند و جنس الاجناس گفته‌اند و جنس قريب و جنس بعيد و نوع سافل و نوع عالى قرار داده‌اند ، همهء اينها با ميزان صحيح بوده ، واقعيات را در ميزان عقل سنجش نموده و آنها را در مقام تفهيم گفته‌اند . مثلًا جنس را كه مفهوم آن مبهم است در مقابل چيزى كه در عالم طبيعت ابهام دارد و بلكه فوق همه مبهمات است و در طبيعت چيزى از او مبهم‌تر نيست به طورى كه تحت تمام حجابات عالم طبيعت چهره خود را مستور نموده است ، قرار داده‌اند و آن مادة المواد است كه مخلوق اين عالم طبيعت بوده و به طورى وسعت دارد كه در سرتاسر عالم طبيعت سريان دارد و در كمال ابهام زندگى مىكند و در كمال ابهام