مسأله 3 - هر فرعى با اصل خود در حكم يك جنس است ؛ اگرچه اسم آنها مختلف باشد ، مثل كنجد و روغن آن ، و شير با پنير و كشك و دوغ و ماست ، و خرما و انگور با سركه و شيرهء آنها ، و همچنين است دو فرعِ با يك اصل مثل كشك و كره ، و [ شيرهء ] انگور با سركهء آن . مسأله 4 - معاوضهء گوشت گوسفند به گوشت گاو با زيادى اشكال ندارد ، و همچنين است شير و روغن آنها ، لكن گوشت گوسفند به روغن گوسفند در حكم ربا است . مسأله 5 - اگر از براى يك شىء دو حالت باشد ؛ ترى و خشكى ، مثل انگور و كشمش ، و رطب و خرما ، و خمير و نان ، بلكه گوشت نپخته و كباب شده ، فروختن خشك به خشك آن و فروختن تر به تر آن بدون زيادى جايز است و با زيادى جايز نيست ، و اما فروختن خشك به تَر ، مثل انگور به مويز و كشمش ، و خرما به رطب مشكل ، بلكه احوط عدم جواز است با زيادى و بدون آن . مسأله 6 - تفاوت يك جنس به خوبى و پستى كه منشأ تفاوت قيمت است موجب نمىشود جايز بودن معامله را با زيادت ، پس فروختن يك مثقال طلاى اعلا مثلًا به دو مثقال طلاى پست حرام است ، اگرچه در قيمت سوقيه مساوى باشند . مسأله 7 - از رباى محرم به چند راه مىتوان تخلص پيدا نمود ، از جمله ضمّ غير جنس است در طرفين ، مثل آن كه بفروشد يك من گندم به انضمام يك درهم به دو من گندم . مسأله 8 - اگر چيزى را در شهرى به مشاهده و عدد معامله مىكنند و در شهر ديگر به وزن و كيل ، ميزان در تحقق ربا و عدم آن ، شهرى است كه معامله در آن واقع مىشود . مسأله 9 - ميان پدر و فرزند ، و مولا و عبد ، و زن و شوهر ، و مسلمان و كافر حربى