جاهايى كه قضا و كفاره واجب است مسأله 1 - اگر انسان روزه‌دار در ماه رمضان عمداً قى كند ، فقط بايد قضاى آن روز را بگيرد ، ولى اگر كار ديگرى كه روزه را باطل مىكند عمداً انجام دهد ، در صورتى كه مىدانسته آن چيز روزه را باطل مىكند ، قضا و كفاره بر او واجب مىشود . و حكم در ارتماس و حقنه بنابر احتياط واجب است . مسأله 2 - اگر به واسطهء ندانستن مسأله كارى انجام دهد كه روزه را باطل مىكند ، چنانچه مىتوانسته مسأله را ياد بگيرد ، بنابر احتياط واجب كفاره بر او واجب مىشود ، و اگر نمىتوانسته مسأله را ياد بگيرد ؛ يعنى بىتقصير بوده كفاره بر او واجب نيست . كفارهء روزه مسأله 1 - كسى كه كفارهء روزهء رمضان بر او واجب است ، بايد يك بنده آزاد كند ، يا به دستورى كه در مسألهء بعد گفته مىشود دو ماه روزه بگيرد ، يا شصت فقير را سير كند ، يا به هر كدام يك مد كه تقريباً ده سير است طعام ؛ يعنى گندم يا جو و مانند اينها بدهد . مسأله 2 - اگر به چيز حرامى روزهء خود را باطل كند مثل شراب و زنا و نزديكى كردن با عيال خود در حال حيض ، بنابر احتياط واجب كفارهء جمع بر او واجب مىشود ؛ يعنى بايد يك بنده آزاد كند و دو ماه روزه بگيرد و شصت فقير را سير كند ، يا به هر كدام آنها يك مد گندم يا جو يا نان و مانند اينها بدهد . مسأله 3 - اگر روزه‌دار در يك روز ماه رمضان چند مرتبه جماع كند ، احتياط مستحب آن است كه براى هر دفعه يك كفاره بدهد و چنانچه در يك روز ماه رمضان چند مرتبه ، غير جماع كار ديگرى كه روزه را باطل مىكند انجام دهد ، براى همهء آنها يك كفاره كافى است .