تعين عقلى است . بايد توجه داشت كه در اين سريان و ظهورْ امر سارى متقوم است به حق ؛ بلكه تقوم به حق نحوهء ظهور آن است . ارباب تحقيق گفته‌اند برخى از تعيّنات منبعث از ذات حقيقتِ وجود است ؛ مانند تعيّن « احدى » و « واحدى » . و بعضى از قيودْ عارض و لاحق است ؛ مانند لحوق تعيّنات غيرمتناهيه بر وجود منبسط إلى الأبد . اولين تعيّن وارده بر فيض سارى و حقيقت محمديه ، تعيّن آن حقيقت در صورت عقل اول است . و به اين حقيقت اشاره شده است در كلام برخى از كاملان در معرفت كه گفته‌اند : أوَّلُ مَنْ بايَعهُ العَقْلُ الأوَّلُ « 1 » ، و هو حسنةٌ من حسناته . بايد توجه داشت كه فيض از مجرا و مجلاى عقلْ سارى در جميع اشياست . لذا برخى در صدد جمع بين مشرب عرفا و حكما در اولْ صادر از غيب وجود برآمده‌اند ، و گفته‌اند عقل مرتبهء جمع و اجمال وجود منبسط ، و وجود منبسط مرتبهء تفصيل آن مىباشد . و يؤيّد هذا الجمع قوله ، صلىاللَّه عليه و آله : « أوّل ما خلق اللَّه القلم » و ورد أيضاً : « أوّل ما خلق اللَّه نوري » و « أوّل ما خلق اللَّه روحي » « 2 » از أمير مؤمنان - عليه السلام - به سند صحيح روايت شده است كه :

--> ( 1 ) - الفتوحات المكّية ، ج 3 ، ص 137 ، باب 336 . ( 2 ) - برخى از ارباب حديث از عامّه بدون ذكر دليل كليهء روايات و احاديث مربوط به عقل‌اول ، و تعبيرات ديگر از صادر اول مانند « أوّل ما خلق اللَّه نورى » و « اوّل ما خلق اللَّه القلم » ، و غير ذلك من التعابير ، را مطلقاً انكار كرده‌اند ؛ و جمهور علما و مشايخ عامّه موجود مجرد از ماده و مترفّع از زمان را منكرند . از اقدمين اين فرقه موجود را با محسوس مساوق دانسته و گفته‌اند غير محسوس موجود نمىباشد ! و منهم الحنابلة من أصحاب الحديث .