كمون و ظهور و بطون و بروز است « 1 » . مؤلف محقق در ذيل يكى از مباحث مهم نكتهء دقيقى را يادآور شده‌اند ، و آن اينكه حقيقت حق بهويته الغيبية مع كلّ شىء . و آن حقيقة الحقايق با قيد سريان و ظهور در حقايق امكانيه و تنزل در مظاهر غيب و شهودْ غيب محض و مجهول مطلق است . في الكريمة المباركة : هُوَ الَّذِي فِي السَّماءِ إِلهٌ وَ فِي الْأَرْضِ إِلهٌ « 2 » . « هو » اشاره به مقام « غيب مطلق » است ؛ و همان غيب مطلق متصف به « الوهيت » است . و حجب اسمائيه و صفاتيه مصحح قابليت قوابل است ؛ چه آنكه ذات بما هي ذات را مظهر نيست ، و هر عين ثابت امكانى تعيّن و صورت معلوميت ذات است « 3 » . و قد اتّفقت كلمة أرباب الكشف و اليقين على أنّ الأثر

--> ( 1 ) - اسم اعظم و ديگر أسماء به نحو جمع الجمع در غيب وجود تعيّن اسمى ندارد ؛ چه آنكه اين أسماء در « احديت » و « تعين اوّل » به وجود واحد متحقق‌اند ؛ ولى از آنجا كه اين مقام از تعيّنات امكانيه مبرّاست و به شرط لاست نسبت به تعيّنات امكانيه ، أسماء و صور أسماء ، يعنى اعيان ، در مقام استجنان علم اجمالى به وجود ذات متحقق‌اند . در مقام « غيب الغيوب » و « غيب مغيب » أسماء به نحو عدم تعينْ هر يك خود غيب مغيب و مطلقِ عارى از قيد اطلاق است ؛ و هر صفت و اسم را اگر به نحو اطلاقِ عارى از قيد اطلاق لحاظ نماييم ، غيب محض و مطلق است ؛ و همهء تعيّنات در آن مقام به استجنان ذاتى متحقق‌اند . ( 2 ) - الزخرف ( 43 ) : 84 . ( 3 ) - و عن على ، عليه السلام : « و هو عالٍ في دُنوِّه ، و دانٍ في عُلُوِّهِ » . حقيقت حق در مقام‌ارتباط با ممكناتْ معيّت قيوميّه با هر شىء دارد ، در حالى كه اشيا محدود و حق غير متناهى است . ولى اين دقيقه نبايد فراموش گردد كه آن هويت مطلقهء الهيه داراى وجود في نفسه است ؛ و از اين جهت با همهء اشيا نسبت واحد دارد ؛ و هو أقرب إلى الخلق من حبل الوريد . نيز او را وجودى است مضاف به ممكنات ، كه از جهت اين اضافه مقوّم كل است .