اين بوده [ كه ] يك نفر آدم مُعوَج ، هفتاد سالش بوده و مرده ، هفتاد سال از آن طرف رفته [ است ] . ماها از آن طرف رفتيم ، منتها من هشتاد سال از آن طرف رفتم ، شماها چند سال ؛ و اميدوارم شما از آن طرف ديگر برويد . ما هر چه داريم و هرچه بر ما بگذرد از اين حبّ نفس است ، از اين انانيت است « أعدى عَدُوِّكَ نَفْسُكَ الَّتى بَيْنَ جَنْبَيْكَ » « 1 » يك همچه تعبيرى است . از همهء دشمن‌ها بدتر است ، از همهء بت‌ها بزرگ‌تر است ، مادرِ بت‌ها است : « مادر بت‌ها بت نفس شماست » « 2 » . از همهء بت‌ها بيشتر انسان به اين عبادت مىكند ، توجهش به اين بيشتر است ، و تا اين بت را نشكند نمىتواند الهى بشود ؛ نمىشود هم بت باشد و هم خدا . اين نمىشود هم انانيت باشد و هم الهيت باشد . [ همه گرفتارىها از أنانيت انسان است ] تا از اين « بيت » ، از اين بتخانه ، از اين بت رها نشويم و پشت نكنيم به اين بت ، و رو نكنيم به خداى تبارك و تعالى ، و از اين خانه خارج نشويم ، يك موجودى هستيم به حسب واقع بت‌پرست ، ولو به حسب ظاهر خدا [ پرست ] . امّا خدا را به لفظ مىگوييم و آن‌كه در دل ما هست خودمان است ، خدا را هم براى خودمان مىخواهيم . اگر خدا [ را ] هم بخواهيم براى خودمان مىخواهيم . لفظاً مىايستيم و نماز مىخوانيم ، إِيَّاكَ نَعْبُدُ وَ إِيَّاكَ نَسْتَعِينُ مىگوييم ، ولى واقعاً ،

--> ( 1 ) - بحار الأنوار ، ج 67 ، ص 64 ، حديث 1 ؛ كنز العمّال ، ج 4 ، ص 431 ، حديث 11263 . ( 2 ) - تمام بيت مولوى چنين است : « مادرِ بت‌ها بت نفس شماست * زانكه آن بت مار و اين بت اژدهاست » ( مثنوى معنوى ، ص 37 ، دفتر اول ، بيت 772 )