قند و شكر و جاذبه دوستى را با كشش مغناطيس و بلند همتى را با بلندى مكان يا جاى يكى از ستارگان و بزرگى مقام را با بزرگى كوه يا نظير آن حكايت مىنمايند . در عين حال افهام در توانايى درك و تفكر معنويات كه از جهانى وسيع‌تر از ماده مىباشند مختلفند و مراتب گوناگون دارند ؛ فهمى است كه در تصور معنويات هم افق صفر است و فهمى است كه كمى بالاتر از آن مىباشد و به همين ترتيب تا برسد به فهمى كه با نهايت آسانى وسيع‌ترين معنويات غير مادى را درك مىكند . و در هر حال هرچه توانايى فهمى در درك معنويات بيشتر باشد همين نسبت تعلقش به جهان ماده و مظاهر فريبنده‌اش كمتر و همچنين هر چه تعلق كمتر توانايى درك معنويات بيشتر مىباشد ، و با اين وصف افراد انسان با طبيعت انسانى كه دارند همگى استعداد اين درك را دارند و اگر استعداد خود را ابطال نكنند قابل تربيتند . 2 . از بيان گذشته اين نتيجه به دست مىآيد كه معلومات هر يك از مراتب مختلف فهم را به مرتبه پايين‌تر از خود نمىشود تحميل كرد و گرنه نتيجه معكوس خواهد داد و مخصوصاً معنوياتى كه سطح‌شان از سطح ماده و جسم بسى بالاتر است اگر بىپرده و پوست كنده به فهم عامه مردم كه از حس و محسوس تجاوز نمىكند تحميل شود به كلى ناقض غرض خواهد بود . اين جا به عنوان نمونه مذهب وثنيت را مىتوان ذكر نمود : كسى كه با تأمل عميق در بخش اوپانيشاد ويداى هندى دقت كند و همه اطراف سخنان اين بخش را پائيده برخى را با برخى تفسير كند خواهد ديد كه هدفى جز توحيد خالص و يگانه پرستى ندارد ولى متأسفانه چون بى پرده و لفافه بيان شده وقتى كه نقشه توحيد خداى يگانه كه در اوپانيشادها تنظيم شده در سطح افكار عامه پياده مىشود جز بت‌پرستى و اعتراف به خدايان بسيار از آب در نمىآيد . پس در هر حال اسرار ماوراء طبيعت و ماده را به پاى بندان عالم ماده در پس‌پرده