مىباشد ، تاريخ پيدايش اين علوم نخستين روزهاى نزول است و به تدريج مسائل آنها در ميان مردم نضج يافته و تنقيح شده تا به حد كمال رسيده و بالأخره محققين اين فنون تأليفاتى در آنها كرده و كتاب‌هاى بىشمار نوشته‌اند . برخى از اين علوم در اطراف الفاظ قرآن كريم و برخى در معانى آن به بحث و كنجكاوى مىپردازد : علومى كه در الفاظ قرآن بحث مىكند فنون تجويد و قرائت است ؛ فنى در كيفيت تلفظ به حروف تهجى و حالات و عوارضى كه حروف تهجى در لغت عرب در ميان الفاظ مفرده و مركبه پيدا مىكند مانند ادغام و تبديل حروف و احكام وقف و ابتدا و نظاير آن بحث مىنمايد . و فنى به ضبط و توجيه قرائت‌هاى هفت‌گانهء معروف و قرائت‌هاى سه‌گانه ديگر و قرائت‌هاى صحابه وشواذ قرائت‌ها مىپردازد . و فنى عدد سور و آيات و كلمات و حروف آنها و آيات و كلمات و حروف همه قرآن را احصا مىكند . و فنى در خصوص رسم خط خاص قرآن مجيد و اختلافاتى كه با رسم خط عربى معمول دارد سخن مىگويد . و علم‌هايى كه در معانى قرآن مجيد بحث مىكند : فنى است كه از كليات معانى آيات مانند تنزيل و تأويل و ظاهر و باطن و محكم و متشابه و ناسخ و منسوخ قرآن كنجكاوى مىكند . و فنى است كه در آيات و احكام بحث مىنمايد و در حقيقت شعبه‌اى از فقه اسلامى است . و فنى است كه از معانى خصوص آيات قرآنى سخن مىگويد و به نام تفسير قرآن ناميده مىشود و در بخش دوم اين كتاب بحث‌هايى در اطراف تفسير و طبقات مفسرين گذشت .