خواجه نصير الدين الطوسي ( مترجم : شاهرودى )
71
جواهر الفرائض در ارث با ترجمه فارسى ( فارسى ) قسمت 2
قابل توجه است كه نزديكتر به ميت از هر گروه ، مانع دور تر از همان گروه مىشود ، نه دور تر از گروه ديگر « 1 » . [ به عنوان مثال اگر پدر بزرگ و مادر بزرگ باشند ولى خواهر و برادر نباشند بلكه فرزند خواهر و فرزند برادر وجود داشته باشد ، پدر بزرگ و مادر بزرگ مانع ارث بردن فرزندان خواهر و برادر نمىشوند ، چون از دو گروه جدا هستند ؛ بله در هر گروه نزديكتر به ميت مانع دور تر مىشود ] . اين طبقه ، طبقهء كلالهها مىباشد « 2 » . طبقه سوم : در اين طبقه يك گروه وارث وجود دارد ؛ ليكن خود داراى درجاتى است : درجهء نخست : عموها و عمهها و خالهها و دايىهاى ميّت و فرزندانشان به شرط ياد شده [ / الأقرب يمنع الأبعد ] جانشين آنها مىشوند ؛ و تنها يك صورت از آن قاعده استثنا
--> ( 1 ) . همين قانون به نظر مشهور فقيهان در طبقهء نخست نيز وجود دارد ؛ يعنى فرزندان فرزندان ، جانشين پدران خود مىشوند ، چه پدر و مادر ميت وجود داشته باشند و چه وجود نداشته باشند ؛ بر خلاف مرحوم صدوق ( ره ) كه شرط ارث بردن فرزندانِ فرزندان را نبودن پدر و مادر ميت مىداند ؛ نگاه كن به شرح لمعه ، ج 8 ، ص 102 - 103 [ مترجم ] . ( 2 ) . در مفردات راغب ، ص 437 آمده است : « كلاله اسم براى وارثان غير از فرزند و پدر است » ابن عباس گفته است : « كلاله اسم براى وارثان غير از پدر است » . و قطرب گفته : « كلاله اسم براى وارثان غير از پدر و مادر و برادر است » كه حرف درستى نيست . ابن اثير در نهايه ، ج 4 ، ص 197 گفته است : « كلاله در موردى است كه شخص بميرد و پدر و فرزندى كه از او ارث ببرند ، نداشته باشد . اصل آن از مادهء « تكلّله النسب » به معناى نسب او را احاطه كرد ، مىباشد » . شهيد ثانى در شرح لمعه ، ج 8 ، ص 69 - بسان مجمع البحرين ، ج 5 ، ص 464 - مىگويد : « به خواهران و برادران ، كلاله مىگويند ، و اين لفظ يا از مادهء « كَلّ » به معناى سنگينى است ؛ زيرا خواهران و برادران ميت بر دوش مرد ( شوهر مادر ميّت ) سنگينى مىكنند و مجبور است هزينهء آنها را بپردازد ، بدون اين كه فرزندان وى باشند كه خود فرزند بودن موجب اقبال نفس براى قيام به مصالح آنها مىشود ؛ در حالى كه اين خواهران و برادران ، فرزند اين مرد نمىباشند ؛ لذا « كَلّ » بر او هستند . يا از مادهء « إكليل » [ / تاج ] است . و « إكليل » عبارت از يك چيزى شبيه دستار مىباشد كه به جواهرات تزيين مىشود و دور سر بسته مىشود و احاطه برسر دارد ، و اين خواهران و برادران را از آن جهت كه احاطه بر مرد دارند ، كلاله مىگويند . خلاصه : كلاله اسم وارث [ ارث گيرنده ] و مورّث [ ارث دهنده ] است در صورتى كه ميان آن دو نسبت پسرى و پدرى نباشد .