خواجه نصير الدين الطوسي ( مترجم : شاهرودى )
121
جواهر الفرائض در ارث با ترجمه فارسى ( فارسى ) قسمت 2
باب نخست : درچگونگى تقسيم تركه بر ورثه باسهام صحيح . اگر اصل ياد شده را به خاطر بسپارى ، تقسيم ارث براى تو آسان مىشود ؛ زيرا اگر در ميان وارثان فرضبرنباشد و سهامشان برابر باشد در اين صورت تعداد وارثان اصل مال
--> « مخرج الكسر أقلّ عدد يصح منه ؛ فمخرج المفر د ظاهر . و هو بعينه مخرجُ المكرَّر . و مخرج المضاف مضروبُ مخارج مفرداته بعضِها في بعضٍ . و أمّا المعطوف فاعْتبر مخرجي كسرين منه ؛ فإن تباينا فاضرب أحدهما في الآخر ، أو توافق فَوِفقَ أحدهمافي الآخر ، أو تداخلا فاكتف بالأكثر ثمّ اعْتَبِر الحاصل مع مخرج الكسر الثالث و اعمل ما عرفت و هكذا فالحاصل هو الجواب » . توضيح مطلب : مخرج عبار ت است از كوچكترين عددى كه مىتوان كسر را صحيحاً از آن برداشت ؛ مثلاً وقتى مىگويند ( 5 ) يعنى چيزى را پنج قسمت كرده و دو قسمت آن را بر داشتهاند . مخرج كسر مفرد عبارت است از عدد « 2 » در كسر نصف ، و عدد « 3 » در كسر ثُلث ، و عدد « 4 » در كسر رُبع ، و عدد « 5 » در كسر خُمس ، تا آخر . ومخرج كسر مكرّر نيز همان مخرج كسر مفرد است و تنها تفاوتشان در صورت كسر است . مخرج كسر مضاف عبارت است ا زحاصل ضرب مخارج مفردات ؛ يعنى مضاف را كسرِ جدا حساب كرده و مضاف اليه را همچنين فرض مىكنيم . آنگاه مخرج مضاف را در مضاف اليه ، و صورت كسر مضاف را در صورت كسر مضاف اليه ضرب و حاصل اين ضرب ، صورت و مخرج كسر مضاف را تشكيل مىدهد ؛ مثلاً دركسر مضافِ ، 18 حاصل مىشود . امّا براى به دست آوردن مخرج كسر معطوف قاعده اين است كه دو كسر متعاطف را ملاحظه مىكنيم اگر مخرج آن دو متباين بودند دريكديگر ضرب كرده و رقمى كه به دست مىآيد مخرج مشترك ميان آن دو مىباشد مانند ( 3 ) و ( 4 ) كه مخرج مشترك آنهاعدد « 12 » است . و اگر بين آن دو نسبت توافق بود وفق يكى را در ديگرى ضرب مىكنيم مانند ( 4 و 6 ) كه مخرج مشترك آنها عدد « 12 » است . و اگر بين آن دو نسبت تداخل بود به عدد بزرگتر اكتفا كرده و همان را مخرج مشترك قرار مىدهيم ؛ مانند « 3 و 9 » . و اگر با اين دو كسر كه به هم عطف شدهاند كسر سومى معطوف بود مخرج مشترك آن دو را با سومى مىسنجيم همانگونه كه آن دو را با هم سنجيديم ، و رقمى كه به دست مىآيد مخرج مشترك ميان آن سه كسر است .