قواعد عقلي و مبانى كشفى « 1 » و حقايق واردهء در كتاب و سنّت الهى گرديد . او معتقد است كه عقل تا بنور شرع منوّر نگردد و بوادى كشف و شهود قدم نگذارد به جائى نميرسد چه آنكه عقل و حقايق حاصلهء از سير و روش عقل تا در معلوم خارجي فانى نشود و از مقام حجاب خارج نگردد درك حقايق محال است چه آنكه فكر و عقل حجابى بين انسان و واقع است و صورت حاصلهء از عقل حجاب - اللّه اكبر است و قيل « العلم حجاب اللّه الأكبر » حتى در مقام شهود هم شهود كامل عبارت است از فناء شاهد در مشهود بنحويكه سالك از كلفت حمل مشاهده خلاص شود و فناء حقيقي به أو دست دهد . بَندِ معقولات آمد فلسفي * شهسوار عقل عقل آمد صفى كثيرى از مباحث مربوطهء بمبدء و معاد خصوصا حقايق مربوط بأمور آخرت و أحوال و نشئآت بعد از موت را نميتوان با استدلال صرف كشف نمود ؛ بلكه عقل نظرى در ادراك اوليّات أمور آخرت عاجز و از رسيدن و نيل بحاق آن اعجمى است و جز از طريق شرع احمدى و استضائه از قلب تقى نقى محمدى و راهنمائى أهل بيت امجاد أو كه ناظمان سلاسل طول و عرض مبدء و معاد و راه نمايان گمشدگان باديهء ايجادند در اين قبيل از مسائل سالك به جائى نميرسد « 2 » .

--> ( 1 ) - به اين معنى ملا صدرا در اغلب كتب خود اشاره نموده است نگارنده اين معنى را بنحو تفصيل در شرح خود بر مقدمهء قيصرى بر فصوص شيخ اكبر بيان نموده است . رجوع شود به مقدمهء أسفار ط 1282 ه ق ص 2 ، 3 ، 4 . مبدء و معاد چ ط 1312 ه ق ص 3 عرشيه ص 1 ، 2 . مشاعر چ ط ص 2 ، 3 ، 4 . ( 2 ) - به همين مناسبت در مسائل مهم مربوط به نشئآت بعد از موت كلمات ملا صدرا از ساير مشارب ممتاز است كلمات فلاسفه در مسألهء معاد و مباحث مربوط بمعاد و مباحثى ديگر كه مبتنى بتعقل حقيقت وجود و نيل بوحدت أصل وجود و تشكيك خاص بلكه خاص الخاصي و اخص الخواصى است مملو از مطالب نادرست و متناقض است « و العجب من رام منهم بزيادة تحقيق أو تدقيق و انما جاء بكلمات متناقضة و ما خلص من دياجيرها الا الأقلون و لعمرى كلمات اكثرهم مجموعة من ظلمات بعضها فوق بعض و ما ظلمهم اللّه و لكن كانوا انفسهم يظلمون » .