* * * * تصوّف در اغلب شعب علمى اثرى عميق از خود گذاشته است به همين جهت أكثر دانشمندان كم‌وبيش‌از اين علم بىنياز نيستند . أفكار صوفيه حتى در انظار و أفكار حكماى مشّايى كه پابند استدلال صرفند اثرى عميق گذاشته است « 1 » و ليكن اين اثر در كتب ملا صدرا ظاهرتر و بارزتر است و بعد از تفسير ملا صدرا بر كلام اللّه مجيد كه مملوّ از أفكار أهل كشف است اين كتاب ( شواهد ) بيش‌از ساير كتب ملا صدرا ممزوج با قواعد أهل سلوك و نمايندهء أفكار واقعى اين حكيم الهى است . ما خصوصيات اين كتاب را در همين مقدمه بيان خواهيم نمود . علت ترجيح طريقهء سلوك و كشف و شهود بر طريقهء أهل انظار و تابعان براهين صرفه را ملا صدرا و ديگران كه در حكمت نظرى و كشفى راسخ و محققند اين‌طور بيان كرده‌اند : حقايق علوم و معارف در عالمى خارج از عالم مادة و زمان كه عالم جهل و تاريكى است ، وجود دارد مخزن و معدن علوم و معارف خصوصا علوم و معارف حقيقيه داراى مراتب و مقاماتى است عالم بعد از عالم مادّه كه عالم برزخ باشد يكى از مراتب وجود حقايق علمى است . مرتبه و مقام دوّم مخزن معارف عالم عقول عرضيّه و طوليه و عوالم ملائكهء مجرّدهء صرفه است مرتبهء اعلاى معارف مقام واحديت و احديت وجود است ، علوم و حقايق در اين دو موطن علمى صافى و معرّا از كدورات است « لصفاء المعلوم و

--> ( 1 ) - مقامات عارفان اشارات شيخ گواه صادق ما است شيخ در صفات عارفان گويد « و هم في جلباب من ابدانهم قد نضوها و رفضوها . . . . الخ » اين مقامات حاوي برخى از مبانى سلوك است .