صدر الدين محمد الشيرازي ( صدر المتألهين )

مقدمه 118

الشواهد الربوبية في المناهج السلوكية ( مقدمه فارسى وحواشي سبزوارى )

زندگى أو معلوم است . أفكار و انظار علمى اردستانى از مطالعهء آثارى كه از أو باقي مانده واضحست . ميرزا محمد صادق رسالهء مختصرى به فارسى در جعل نوشته است « 1 » معلوم است كه وى قائل باصالت وجود و وحدت حقيقت آن مىباشد ، در اين رساله كيفيت تقوم حقايق امكانيه به حق أول تقرير شده است و طريقهء أو در اين مسأله همان طريقهء ملا صدرا است بدون كم و زياد . اثر ديگر ملا محمد صادق رسالهء حكمت صادقيه است « 2 » : اين رساله در نفس و قواى مادي و معنوي آن مىباشد . از طرز تحرير و سبك تقرير مبانى معلوم مىشود كه ملا محمد صادق در حكمت ذوقيه وارد و بلكه متمايل به اين حكمت مىباشد . ملا محمد صادق اردستانى قواى غيبى نفس را بر خلاف مشاء مجرد ميداند در اين مسأله از كلمات ملا صدرا متأثر شده است ولى در اين مشرب پخته و محقق نيست در نحوهء پيدايش روح نه مبناى ملا صدرا را قبول دارد و نه ممشاى قائلان به روحاني بودن نفس بحسب ذات و روحانيت آن به حسب بقاء را در حالتي كه نفس بايد يا روحانية البقاء و الحدوث باشد و يا جسمانى الحدوث و روحانيّة البقاء . لأن الحصر في المقام عقلي و لا يتصور شقّ ثالث .

--> ( 1 ) - اين رساله را يكى از تلاميذ اردستانى بنام محمد مهدى بن هداية اللّه بن محمد موسوى به عربى ترجمه نموده است . أصل و ترجمه در كتابخانهء طوس موجود است . ( 2 ) - حكمت صادقيه نيز تقرير درس اردستانى است . به قلم ملا حمزه گيلانى . حقير شفائى در كتابخانهء حضرت أستاذ علامه فخر الحكماء المعاصرين و سيد المجتهدين سندنا في المعارف الإلهية آقاى حاج سيد ابو الحسن قزوينى مد ظله ديده است كه از ملا حمزه حواشي بر مواضع مختلف آن كتاب نقل شده است . نسخه‌يى از حكمت صادقيه در مكتبهء آستان قدس رضوى ( ع ) موجود است . ظاهرا نسخه ناقص باشد . يكى از تلاميذ ملا حمزه ، ملا محمد علي بن محمد رضا ، بر اين كتاب مقدمه‌يى فاضلانه نوشته است .