قاضى سعيد قمى از شاگردان ملا عبد الرزاق است « 1 » . ملا عبد الرزاق در فلسفه و مباحث نظرى از فيض قوىتر است و ميتوان گفت كه

--> ( 1 ) - جلد دوم شوارق مبحث علم حق چاپ سنگى ط ص 284 . قاضى سعيد نزد فيض و فياض و ملا رجبعلى هرسه درس خوانده است و از هرسه باحترام نام ميبرد . در تصوف شاگرد فيض است . حكمة الاشراق سهروردى را نزد لاهيجى « فياض » قرائت كرده است و در حكمت مشاء از تلاميذ ملا رجبعلى است با اين وصف برخى وفات فياض را سال 1051 و سال 1061 دانسته‌اند و نيز تصريح كرده‌اند كه قاضى سعيد قبل از سن كهولت چهره بنقاب خاك كشيده است در موقع رحلت از اين نشأه حدود پنجاه سال داشته است . قاضى سعيد در مسفورات خود بيشتر مباحث ذوقى را عنوان نموده و در مواردى كه متعرض مبانى دقيق نظرى صرف شده است از تقرير مبانى معلوم مىشود كه در اين قبيل از مباحث چندان راسخ و متضلع نميباشد در مباحث عرفانى هرچند مستعد و متذوق است ولى زياد پخته نيست . قاضى در شرح اربعين در شرح حديث عمران صابى علم ذاتي را انكار نموده و در صور مرتسمه‌يى كه مشاء در مقام تصحيح علم تفصيلي حق قائلند اشكالات شيخ اشراق را وارد دانسته است در حالتي كه مير داماد و ملا صدرا وجوه اشتباهات شيخ اشراق را تقرير نموده‌اند . در مقام انتصار از خواجه و شيخ اشراق ( در بيان ورود اشكالات بر شيخ رئيس ) در شرح اربعين گويد : « لا يخفى على البارع في الحكمة المتعالية ان هذه الايرادات لا محيص عنها و ان كل من تكلف لدفعها فقد شهد على نفسه بالخروج عن طور الحكمة بل عن حد الانسانية و أيضا الرجل أعظم قدرا من أنه بعد ما شرط على نفسه عدم التصدى لخلل ما في الكتاب إذا تعرض لمفسدة فيه ان يتصدى بجوابه من رأس مال فضيلته فهم ما في شرح اشاراته و نكاته . . . » . شرح توحيد قاضى چاپ ط 1355 ص 353 تا 355 . در جاى خود ثابت شده است بلكه جزء مسائل بديهيه و يا شبه بديهي است كه در مجرد و بسيط صرف قيام « فيه » و « عنه » يك حكم دارد . روى اين ميزان لازم نمىآيد يك شئ واحد هم فاعل و هم قابل باشد و تصديق اين معنى ملازم با خروج از حد انسانى نمىباشد گفتن اين قبيل هفوات و ترهات نسبت بصدر - المحققين از يكنفر عارف روا نميباشد . قاضى سپس خود پرداخته است ببيان اشكالاتى كه بصور مرتسمه وارد است و گفته است : « و منها ما سنح بالبال و هو ان هذه الصور الموجودة اما ان توجد دفعة . . . . » آنچه ببال اين عارف خطور كرده است عين عباراتى است كه ملا صدرا در مبدء و معاد و شرح هدايه و أسفار بيان كرده است عين عبارات ملا صدرا بعنوان الهام ربانى بيان نموده است شرح اربعين ط ص 355 تا 357 جميع تحقيقات قاضى در علم حق مأخوذ از طريقهء صدر الدين قده است .