وى از پاى درآمدند و بناچار مردم اهل تشيع بگفته‌هاى وى جز از روى دشمنى و گاهى طنز استفاده ننمايند . و آوردن اقوال چنين مردانى در كتاب ، آن هم در جهت توصيف مراتب فهم و تدبير ، خود گونه‌اى تأييد طريق و مذهب ايشان محسوب مىگردد و درين مورد نيازى به بينهء ديگرى نيست . اما در ميان اهل تسنن ، شافعيان مردمى واقع‌بين‌تر و معتدل‌تر در شمار مىآيند و به همين جهت بتعصب حقايق را زير پا نمىنهند و بناچار مىبينيم مؤلف كتاب بيش از هركسى درين كتاب و در ابواب آن به مقتضاى حال‌ومقال در تعبير و تحليل مطالب ، از گفته‌هاى حضرت على عليه السلام آن مرد يگانهء تاريخ اسلام بهره مىجويد . مراتب فضل فرائد السلوك در ميان كتب اخلاقى و آداب و سير ، كتابى است ارجمند با نثرى فصيح و زيبا و استادانه ، حاوى معانى بلند تربيتى ، مذهبى ، اجتماعى و گاه سياسى در جامهء تعريفات و تحليلات منطقى با استفاده از فضاى داستانهائى منطبق با زندگى طبيعى آدمى و گاه قصه‌هائى متكى به اعتقادات خرافى و حيات حيوان با تعبيراتى متناسب در رابطهء جانوران نسبت به يكديگر و با جهان خارج و با شخصيتهاى انسانى ، براى بيان آن معانى و مفاهيم . نويسندهء كتاب « شمس » براى ارائهء چنين تأليف يا تصنيفى ، به جامعهء فرهنگى روزگار خود ، همهء جوانب را ديده ، و با آگاهى از نيش زبان مدعيان گوشه‌نشين و متعنتان در كمين ، و سبك سنگين كردن صرافان و منتقدان دقيق النظر و سخن‌شناس ، در كمال هوشيارى شمشير خامه در بنان گرفته و در ميدان سخنورى و بلاغت ، « هل من مبارز » گفته است : « . . . و مقرر است كى هيچ مشقت بر عاقل صعبتر از تحمل تصنيف و هيچ بار بر خردمند گرانتر از بار تأليف نه و صدر - نشينان منصب دانش و مقدمان مدينهء هنر چنين فرموذه‌اند كى : من صنف فقد استهدف يعنى هركس كى در معرض تصنيف آمد عرض خوذ را عرضهء طعن صد هزار دانا و نادان ساخت و نفس خوذ را هدف تير اعتراض صذ هزار عالم و جاهل كرد از آن جهت كى طبايع مختلفست و شيم متفاوت و اعتراض هركس بر وفق طبع خوذ بوذ و طعن هر طاعن بر مقتضاى شيمت خويش باشذ . . . . . . غرض ازين تشبيب و مقصود ازين تقرير آنست كى از افاضل روزگار برين مجموع اعتراضى روذ و بذين تأليف استدراكى آيذ . » ص 588 و 590 . ازين روى با استمداد از ذوق سرشار و دانش وافر و قدرت نويسندگى و بهره‌يابى از اندوخته‌ها و آگاهيهاى مختلف در علوم و فنون ادبى و علمى روزگار خويش ، كتابى فراهم آورده و در بازار ادب ، عرضه داشته است : « و اگر كسى از سر انصاف و تأنى درين مجموع بنگرذ و بتفكر و تدبر برين صحيفه مطالعه فرمايذ ؛ او را معلوم شوذ كى قدرت بنده در راندن سخن تا چه حد بوذه است و