مقتضيات آن نسبت است « 1 » ظهور ماهيّت در خارج وترتّب احكام خارجيّهء وى بر وى ، نه آن كه وجود خاص « 2 » ، عارض ماهيت شود ؛ بلكه ماهيت ، عارض وجود است وقائم به وى ووجود معروض وقيّوم وى ؛ امّا نه عارضى كه به عروض وى مر معروض را صفتي وجودي نو شود وبه زوال آن صفتي حقيقي زائل گردد ؛ زيرا كه تجدّد صفات وزوال آن موجب تغيّر مفضى به حدوث است - تعالى اللَّه عن ذلك علوّاً كبيراً - بلكه عروض ماهيت مر وجود را چون عروض صورت است مر آيينه را ؛ زيرا كه صورت مرئى « 3 » در آيينه به حسب حس ، عارض آيينه مىنمايد ؛ امّا چون رجوع به عقل مىكنيم ، مىدانيم كه عارض آيينه نيست ؛ نه به سطح وى قائم است ونه در ثخن وى حالّ ؛ بلكه وى را نسبتي است مخصوصة به آيينه كه سبب نمايندگى آيينه مىشود مر أو را . وبه حسب حس توهم ، آن مىشود كه مگر آن صورت عارض آيينه است وقائم به وى ، قيام العارض بالمعروض . ودر حقيقت آيينه را از نمايندگى صورت جز نسبت نمايندگى زايل نمىشود . وشك نيست كه از تغيير وتبديل « 4 » نسبت ، هيچ تغيّر ونقصى به وى لاحق نمىشود . واز اينجا معلوم مىشود كه معيّت حقّ سبحانه با أشياء وقيوميّت وى مر ايشان را ؛ نه چون معيّت جوهر است به جوهر ، يا عرض به عرض ، يا عرض به جوهر ، يا جوهر به عرض ؛ بلكه نه چون معيّت وجود است به موجود ، بلكه معيّت وجود است به ماهيت من حيث هي كه به آن معيّت « 5 » ماهيّت موجود مىگردد وبه بقاى آن باقي مىماند من حيث هي لا من حيث الوجود . وإليه الإشارة في كلام أمير المؤمنين عليه السلام حيث قال : ( لا يتغيّر اللَّه بتغيّر المخلوق ، ولا

--> ( 1 ) - مر : - است . ( 2 ) - دا : - خاص . ( 3 ) - دا : - مرئى . ( 4 ) - دا : تغيّر وتبدّل . ( 5 ) - دا : - معيّت .