أبو علي سينا

مقدمهء مصحح 57

كنوز المعزمين ( فارسى )

پر كردن لوح عبارتست از نوشتن عدد مفروض در خانه‌هاى شكل بطريقى كه از هر طرف طولى و عرضى و قطرى حساب كنى وفق دهد و حاصل آن برابر باشد . - و براى اين كار قواعد فنّى دقيق داريم . - مثلا در پر كردن مثلّث قاعده اين است كه زكات مثلّث يعنى 12 را از عدد مفروض تفريق و باقى را بر ضلع مثلّث يعنى 3 تقسيم كنى ، پس خارج قسمت را عينا در خانهء اوّل بنويسى و در خانه‌هاى بعد به ترتيب يكى يكى اضافه كنى تا 9 خانه پرداخته شود . هر گاه در تقسيم ، باقى مانده داشته باشى ، اگر باقى يكى باشد آن را در خانهء هفتم بياورى يعنى در اين خانه نسبت بخانهء ششم دو عدد علاوه كنى - و هر گاه باقى مانده دو تا باشد در خانهء پنجم يكى بر عدد طبيعى بيفزايى يعنى نسبت بخانهء چهارم دو عدد علاوه كنى . بعضى كسر 2 را هم در خانهء هفتم ميآورند به اين طريق كه در اين خانه نسبت بخانهء ششم سه عدد مىافزايند . در خصوص مثلّث ذو الاربعة يعنى شكل سه اندر سه چهار ضلعى نكته‌ايست كه بعض اضلاعش در بعض احوال وفق نمىدهد و شرح آن مناسب اين مقدّمه نيست . در شكل مربّع هم قاعده اين است كه زكات 30 را از عدد مفروض تفريق و باقى را بر ضلع مربّع يعنى 4 قسمت كنى و خارج قسمت را در خانهء اول بنويسى و همچنان يكى يكى در خانه‌هاى بعد علاوه كنى - و اگر كسر باقى مانده داشته باشى ، يكى را در خانهء 13 بياورى و آن را نسبت بخانهء 12 دو تا علاوه كنى - و كسر دو را در خانهء 9 هم يكى بر عدد طبيعى بيفزايى كه اين خانه از خانهء هشتم دو عدد علاوه داشته باشد - و كسر سه را در