أبو علي سينا
مقدمهء مصحح 58
كنوز المعزمين ( فارسى )
خانهء 5 هم يكى علاوه كنى كه از خانهء چهارم دو تا بيشتر باشد . نكتهء اينكه در كسر 3 هم يكى علاوه بايد كرد واضح است زيرا هر قدر خانه جلوتر باشد تضاعيف و افزايش آن در خانههاى بعد بيشتر شود . بدين سبب كسر 3 را در خانه 5 كه بر 9 مقدّم است علاوه كنند و كسر 2 را در خانه 9 كه بر 13 مقدّم است و يكى را در خانهء 13 كه اواخر بيوت مربّع است بياورند . در مخمّس قاعدهء معروف اين است كه از عدد مفروض زكات 60 را تفريق و باقى را بر 5 كه ضلع اين شكل است تقسيم كنند و خارج قسمت را در خانهء اوّل بنويسند و همچنان بطريق طبيعى بر ولاء خانهها را پر كنند . و كسر يك تا چهار همه را در خانهء بيست و يكم علاوه كنند امّا به اين ترتيب كه كسر يك را يكى و دو تا را 2 و سه را 3 و چهار را 4 بر عدد طبيعى آن خانه بيفزايند . براى اشكال و صور پنج اندر پنج از محلّق و وفق غير تام و غيره و همچنين ترتيب خانههاى آن و تفنّنات رياضى كه علماى فن در اين باره داشتهاند بايد بكتب مفصّل رجوع كرد « 1 » .
--> ( 1 ) - از قبيل كتاب كنه المراد فى علم الوفق و الاعداد تأليف شرف الدين على يزدى متوفى حدود 850 و كنه المراد فى وفق الاعداد فارسى مفصل مبسوط تأليف يعقوب بن محمد بن على طاوسى كه مرتّب بر سه لوح و يك مقدمه و يك خاتمه است . و شمس الآفاق فى علم الحروف و الاوفاق و بحر الوقوف فى علم الاوفاق و الحروف و كيفية الاتفاق فى تركيب الاوفاق و شمس المعارف الكبرى تأليف شيخ احمد بونى متوفى 622 و كتب و رسائل بى حدّ و حصر ديگر كه در علم حروف و اوفاق تأليف شده و تنها صاحب مفتاح السعاده احمد بن مصطفى معروف بطاش كبرىزاده متوفى سنهء 962 بيش از صد كتاب آن را ديده و شنيده بوده [ ج 1 ص 331 طبع حيدرآباد دكن ] - و صاحب كشف الظنون نيز اسامى كتب و رسائل فارسى و عربى بسيار در اين موضوع ثبت كرده است .