نفس گاهى از افكار و آراء افلاطون و غالبا از ارسطو و جالينوس تبعيت نموده‌اند . بنا بر اين عقايد و افكار فلاسفهء اسلامى با عقايد متكلمين و متصوفه درين باب متفاوت بوده و بين اين دو دسته ، اختلاف نظر فاحشى وجود دارد ؛ چنان كه در اوايل قرن سوم هجرى يعنى در دورهء اول ترجمه ، قسطا بن لوقا بعلبكى ( متوفى 220 هجرى ) رساله‌اى بنام « فى الفرق بين الروح و النفس » « 1 » تأليف كرده و در آن عقايد و آراء مختلف افلاطون و ثاوفرسطس و جالينوس را جمع كرده است . در اواسط قرن سوم هجرى ، پزشك بزرگ و عاليقدر ايرانى ابو بكر محمد زكرياى رازى ( متوفى 313 ه ) نفس را بيشتر از جنبهء عملى و تجربى مورد بحث قرار داده است . منظور اصلى وى اين بوده است كه مباحث نفسى را با اصول و مبانى طبى وفق داده و ازين راه در معالجهء بعضى از بيماريها استفاده نمايد ؛ چنان كه در كتاب خود موسوم به « الطب الروحانى » « 2 » به اين مطلب اشاره كرده است . در قرن چهارم هجرى نيز ابن هيثم دانشمند رياضى و طبيعى معروف ، معاصر شيخ رئيس ، راجع بنور و علم مناظر و مرايا و ادراكات حسّى ، خاصه ادراك بصرى ، ملاحظات بسيار عميق و دقيقى دارد كه با نظريات علمى دانشمندان عصر جديد شباهت و قرابت دارد . اما از نظر فلسفهء محض ، پيش از همه بايد از ابو يوسف يعقوب بن إسحاق كندى نام برد كه در علم نفس رسائلى تأليف كرده و در باب تقسيم نفوس به نباتى و حيوانى

--> ( 1 ) - اين رساله را لويس معلوف در « مجله شرق » در سال 1911 چاپ كرده و نيز در مجموعهء « مقالات فلسفيه » از صفحهء 121 ببعد در بيروت بسال 1911 چاپ شده و فابريانى هم آن را در روم چاپ و منتشر كرده است . ( 2 ) - اين كتاب را پول كراوس در مجموعهء « رسائل فلسفيه » در سال 1939 در قاهره چاپ و منتشر نموده است .