كوه و دريا و درختان همه در تسبيحند * نه همه مستمعان فهم كنند اين اسرار « سعدى » دربارهء حشرهء آموفيل نوشته‌اند كه علف‌خوار است و كرم نمىخورد ولى چون بچه‌هاى او در آغاز محتاج به خوراك هستند « به اين جهت ( حشره آموفيل ) كرم‌ها را نيش مىزند و با زهر مخصوص خود آن‌ها را فلج و بىحس مىكند ، ولى نمىكشد تا وقتى تخم‌هاى حشره به عرصه حيات برسند و بتوانند از اين كرم‌ها تغذيه كنند ، آموفيل مىداند اگر كرم پيش از آن‌كه تخم‌ها و بچه‌هاى او به عرصه برسند كشته شود ، متعفن گرديده و به كار تغذيه آن‌ها نخواهد خورد » . « 1 » رشد سريع مواليد حيوان حيوانات بدون اين‌كه راهنمايى داشته باشند ، به مقتضاى غريزه دشمن را مىشناسند در صورتى كه بچه‌هاى انسان ، نيازمند تعليم و ارشادند . حيوان از كم و كيف غذاى خود آگاه است اما كودك ممكن است خاك بخورد و مارزهرآگين را به جاى پستان مادر بمكد . گربهء ماده بدون مراجعه به زايشگاه چند قلو مىزايد ، ولى انسان براى زايمان بايد در بيمارستان بخوابد . آيا هرگز شنيده‌ايد بچه گربه‌اى در استخر غرق شده باشد ؟ آيا شنيده‌ايد كه كره اسبى به دريا افتاده باشد ؟ اما نوجوانان بسيارى در آب غرق شده‌اند . البته در انسان‌ها استعدادهاى فوق‌العاده‌اى وجود دارد كه او را از حيوانات ممتاز مىسازد ؛ مانند عقل ، اراده و اختيار كه در ماده و طبيعت نشانى از آن‌ها نيست و اين هم نشأت يافته از عقل و ارادهء مطلق جهان است . نفس انسان ، مجمع تمام كمالات و نيروها است . به فرمايش حضرت على عليه السلام : انسان داراى چهار نفس است : اول ، نفس نباتى كه خاصيتش رشد و نمو است ؛

--> ( 1 ) . آخرين تحول ، ص 74 . .