جامع آنها لحاظ شود مصداق تماثل و هرگاه جهت تغاير آنها اعتبار شود مصداق تخالف خواهند بود . و فرق ديگر مثلان و متخالفان اين است كه ، اجتماع مثلان درمورد واحد محال است ولى اجتماع متخالفان ، هرگاه از قبيل اعراض باشند درمورد واحد محال نيست . وجه محال بودن اجتماع مثلان اين است كه لازمهء اجتماع آن‌دو در يك مورد اين است كه يك موجود بيش نباشد ، زيرا فرض اين است كه از نظر ماهيت نوعى واحدند و اگر در يك مورد اجتماع كنند ، يك موجود بيش نخواهد بود و اين بر خلاف فرض است ، زيرا تصور مثلان بدون فرض دو موجود محال است . درمورد تفاوت ميان متقابلان و متماثلان مىتوان گفت : متقابلان در ماهيت نوعيه اتحاد ندارند ، ولى متماثلان متحد در ماهيت نوعيه مىباشند و از همين روى ، جهت اتحاد آن‌دو بر جهت تغاير آنها غلبه دارد . « 1 » * * *

--> ( 1 ) ان التماثل و ان كان بوجه من الغيرية لكن جهة الاتحاد و الهوهوية عليه اغلب . ( شرح منظومه ، فريده ششم ، اقسام تقابل . ) از كسانى كه اين بحث را به صورت منقح و مشروح بررسى كرده است ، محقق گرانقدر شيخ محمد رضا مظفر است ، ( به المنطق ، بحث ترادف و تباين رجوع شود ) .