على ربانى گلپايگانى
355
ايضاح الحكمه ترجمه و شرح بداية الحكمه ( فارسى )
منبسط مىدانند ، مرحوم سبزوارى نظريه دوّم را ترجيح داده و مىگويد : « وجود منبسط امر واحدى است كه جز به تكثر موضوعات ، تكثرى در آن راه ندارد و مفاد آيهء كريمه « وَ ما أَمْرُنا إِلَّا واحِدَةٌ » نيز همان است و آن كلمهء الهى است كه مشتمل بر همهء كلمات است و صدور آن درواقع به منزلهء صدور همهء موجودات مىباشد » « 1 » . 4 - واحد يا قابل تقسيم است يا غير قابل تقسيم : واحد بالخصوص بر دو قسم است : الف : واحدى كه منهاى وصف وحدت قابل تقسيم است . ب : واحدى كه همانگونه كه از حيث وصف وحدت قابل تقسيم نيست ، منهاى وصف وحدت هم قابل تقسيم نمىباشد . نوع دوم دو قسم است : يكى اينكه واحد نفس وحدت است و به عبارت ديگر صفت عين موصوف است و ديگرى اينكه واحد غيروحدت است و آن هم دو گونه است : مفارق و مادى . نوع نخست نيز دو گونه است : موصوف به لحاظ ذات خود قبول قسمت مىكند و آن كميت است كه بالذات قبول قسمت مىكند و ديگرى اينكه موصوف بالذات قبول قسمت نمىكند ، مانند جسم و اعراض ديگر غير از كميت . 5 - اقسام واحد غيرحقيقى : واحد غيرحقيقى همانگونه كه قبلا بيان گرديد آن است كه ، دو امر داراى معناى مشترك و جامع باشند و به لحاظ آن معناى جامع و واحد ، آن دو امر ، واحد ناميده مىشوند . اين جامع دو گونه است : 1 - جامع ذاتى ( نوع ، فصل ، جنس ) 2 - جامع عرضى
--> ( 1 ) شرح منظومه ، فريده هفتم ، احكام مشترك علت و معلول .