على ربانى گلپايگانى
356
ايضاح الحكمه ترجمه و شرح بداية الحكمه ( فارسى )
و به لحاظ جامع مشترك ، نام واحد متفاوت خواهد بود . چنان كه در متن بيان گرديده است و بايد دانست كه فصل هم در حكم نوع است ، مثلا مىگوئيم زيد و عمرو در انسانيت واحدند و يا در ناطقيت واحدند ، زيرا نوعيت نوع به فصل اخير آن است . تفاوت واحد نوعى با واحد بالنوع : نكتهء ديگرى كه لازم است يادآور شويم اين است كه ، واحد نوعى غير از واحد بالنوع است ، همانگونه كه واحد بالجنس غير از واحد جنسى و واحد بالكم غير از واحد كمى است و هكذا . . . واحد نوعى و جنسى و كمى و مانند آن ، واحد حقيقى است لكن چون وحدت آنها به لحاظ مفهوم است نه وجود خارجى ، ضعيف و كمرنگ است و در عين وحدت با كثرت هم سازگار است ، مثلا انسان واحد نوعى است كه بر مصاديق كثيره منطبق مىگردد ، ولى واحد بالنوع و بالجنس و مانند آن ، واحد غيرحقيقى است و وصف وحدت ، وصف به حال خود موصوف نيست بلكه وصف به حال متعلق يا جامع است . مثلا وقتى صفت وحدت را بر زيد و عمرو حمل مىكنيم ، موصوف ( زيد و عمرو ) واحد نيست بلكه متعلق و جامع آن دو واحد است كه همان نوع مىباشد . در پايان حاصل اقسام ياد شده براى واحد را به صورت زير ترسيم مىنمائيم تا ضبط آن آسان گردد : به صفحه بعد مراجعه شود : -