الف : عنصر ، ماده‌اى است كه مولكول آن از يك نوع اتم درست شده است . ب : مادهء مركب ، ماده‌اى است كه از تركيب دو يا تعداد بيشترى عنصر ساخته شده باشد . ج : مادهء مخلوط ، ماده‌اى است كه از به‌هم آميختن دو يا چند عنصر يا مادهء مركب و يا هردو درست شده است « 1 » . هراتم نيز از دو بخش كلى تشكيل گرديده است : هسته مركزى و الكترونهايى كه با سرعت سرسام‌آورى اطراف آن مىگردند و الكترونها داراى بار الكتريستهء منفى هستند و هسته اتم داراى دو بخش است پرتونها كه داراى بار الكتريستهء مثبت مىباشند و شمارهء آنها با شمارهء الكترونها برابر است ، و ديگر نوترونها كه داراى بار الكتريستهء خنثى هستند . از جهات ديگر نيز ماده اصطلاحات مختلفى دارد كه ذكر آنها اهميت چندانى ندارد « 2 » . معانى يا اصطلاحات صورت واژهء « صورت » نيز در معانى مختلفى به كار مىرود : 1 - هرواقعيت و امرى كه بالفعل صلاحيت دارد كه معقول واقع شود ( مورد تعقل و ادراك قرار گيرد ) و بنابراين شامل جوهرهاى مفارق از ماده ( عقول ) هم مىشود . اين معنا در بحث علل چهارگانه مقصود نيست . 2 - هرهيأت و فعلى كه در ماده‌اى ( به تنهائى يا به صورت مركب ) تحقق مىيابد ، به‌گونه‌اى كه حركات و اعراضى كه در مواد و اجسام پديد مىآيند را هم شامل مىگردد . اين معنا نيز در بحث علل مقصود نيست . 3 - واقعيت و امرى كه ماده به واسطهء آن كامل مىگردد ، اگر چه بالفعل واجد

--> ( 1 ) علوم تجربى ، سال اوّل راهنمايى ، ص 16 - 14 . ( 2 ) به الهيات شفاء ، مقالهء سوم ، فصل چهارم رجوع شود .