نمود ، پس آنچه ملاك تفاوتهاى ياد شده است ، همان وجود است و بس « 1 » . چرا تشكيك در ماهيت باطل است ؟ . دليل بر بطلان تشكيك در ماهيت اين است كه تفاوتهاى ياد شده كه به كمال و نقص بازمىگردند ، در مقايسه با ماهيت از سه حال بيرون نمىباشند : 1 - خصوصيت فرد كامل ( تقدم ، شدت ، فعليت ) ، در ماهيت و ذات مأخوذ است ، در اين صورت خصوصيت مصداق ناقص ( متأخر ، ضعيف ، قوه ) ، داخل در ماهيت نخواهد بود و به عبارت ديگر ، مصداق ناقص ، فردى از آن ماهيت بشمار نمىرود و اين بر خلاف فرض و هم بر خلاف واقع است . 2 - عكس صورت اوّل و آن اينكه خصوصيت فردى ناقص در ماهيت مأخوذ باشد و اشكال ياد شده در اين صورت هم وارد خواهد بود . 3 - هردو خصوصيت مأخوذ در ذات باشد ، اين فرض هم باطل است ، زيرا لازمه‌اش اين است كه ذات و ماهيت متقوم از دو امر متضاد باشد و هرماهيت در واقع دو ماهيت باشد . پس تفاوتهاى مزبور را نمىتوان در ذات و ماهيت جستجو كرد ، بلكه بايد به امرى بيرون از ماهيت مستند نمود ، و بيرون از ماهيت چيزى غير از وجود و واقعيت عينى نيست « 2 » . دلايل نظريه اصالت ماهيت طرفداران نظريه اصالت ماهيت ، دلايلى را بر اثبات نظريه خود و رد نظريه اصالت وجود اقامه نموده‌اند كه همگى را صدر المتالهين در رساله مشاعر به صورت

--> ( 1 ) شرح منظومه ، مبحث اصالت وجود . ( 2 ) در اين مورد رجوع شود به درر الفوائد ، ج 1 ، ص 32 ، هستىشناسى در مكتب صدر المتألهين ، ص 102