شرح مطالب : در اين فصل دربارهء امكان دو مطلب مورد بحث قرار گرفته است : الف - امكان اعتبار عقلى است . ب - امكان لازمهء ماهيت است . الف - امكان اعتبار عقلى است در رابطهء با مطلب اول يادآور مىشويم كه در پايان اين مرحله ، اين بحث مطرح خواهد شد كه آيا وجوب و امكان واقعيت عينى دارند يا از مفاهيم اعتبارى محض مىباشند ؟ و در اين مورد سه نظريه مطرح شده است : 1 - واقعيت خارجى دارند . ( معقولات اوليه ) 2 - اعتبار عقلى محض هستند . ( معقولات ثانيه منطقى ) 3 - داراى منشاء انتزاع خارجى مىباشند . ( معقولات ثانيه فلسفى ) مصنف ( ره ) طرفدار نظريه سوّم است ، بنابراين مقصود وى از اينكه امكان را اعتبار عقلى مىدانند اين است كه از معقولات اوليه كه وجود منحاز و عليحده در خارج دارند ، نيست ، نه اينكه به هيچ‌وجه واقعيت نداشته و حتى منشاء انتزاع هم ندارد . البته يك نكته در اين‌جا هست و آن اينكه ، ممكن است بگوئيم آنچه در اين فصل مطرح گرديده ، مربوط به امكان ماهوى است كه وصف ماهيت « من حيث هى » است ، ولى آنچه در خاتمه بيان نموده‌اند كه امكان واقعيت خارجى دارد ، امكان فقرى يا وجودى است كه مبتنى بر نظريه اصالت وجود است ، هرچند اين توجيه

--> - است ماهيت من حيث هى است ، و آنچه موضوع وجوب است ماهيت به وصف موجوديت است ، و آنچه موضوع امتناع است ، ماهيت به وصف معدوم بودن است .