ترجمه و توضيح : فصل سوم : ماهيت نداشتن واجب الوجود بالذات واجب الوجود ( بالذات ) ، ماهيتش انيّت و وجودش مىباشد ، به معناى اينكه براى او ماهيتى علاوه بر وجود خاص او نيست و اين مطلب به اين جهت است كه اگر براى واجب الوجود علاوه بر وجود خاص او ، ماهيت و ذاتى باشد ، وجود او زائد بر ماهيت و ذاتش و عرضى براى او خواهد بود و هرامر عرضى بالضرورة معلّل مىباشد ، پس وجود او معلل است ، و علت وجود او يا ماهيت او است و يا غير ماهيت او ، پس اگر علت وجود او ماهيت او باشد - و ( اصل كلى در باب علت و معلول اين است كه ) ، علت بالضرورة ، تقدم وجودى بر معلول خود دارد - ماهيت بر وجود تقدم وجودى خواهد داشت ( و تقدم وجودى ماهيت بر وجود نياز به ما به التقدم دارد ، اكنون بايد ديد وجودى كه ماهيت واجب به واسطهء آن بر وجود واجب مقدم مىباشد ، چيست ؟ قطعا از دو صورت بيرون نيست : 1 - همان وجود واجب كه معلول ماهيت واجب است ، ملاك تقدم باشد . 2 - وجود ديگرى غير آن ، چنان‌كه فرمود : ) تقدم ماهيت بر وجود يا به واسطهء همين وجود ( كه معلول ماهيت است ) است ، و لازمه‌اش تقدم شىء بر نفس ( تقدم وجود واجب بر خود ) مىباشد ، و آن ( دور و ) محال است . و يا اينكه تقدم ماهيت واجب بر وجود واجب ، به واسطهء وجود ديگر است ، و ( در اين صورت ) نقل كلام در اين وجود مىكنيم ( و مىگوئيم آيا اين وجود ماهيت دارد يا ندارد ، اگر بگوئيد : ماهيت ندارد ، اين همان مدعاى ما است كه وجود واجب ماهيت ندارد ، قطعا فرقى ميان اين وجود با وجود اوّل مفروض نيست ، و اگر بگوئيد : اين وجود ماهيت دارد ، در اين صورت وجود او زائد بر ماهيتش خواهد بود ، و معلل و علت مىخواهد ، و علت آن يا ماهيت او است يا غير ماهيت او و . . . ) و تسلسل وجودهاى