ترجمه و توضيح : مرحلهء چهارم : دربارهء مواد ثلاث : وجوب و امكان و امتناع است . و بحث از مواد ثلاث در حقيقت بحث از تقسيم وجود به واجب و ممكن است و بحث از ممتنع ، بحث تبعى است نه اصالى . و در اين مرحله چند فصل است : فصل اول : تعريف مواد ثلاث هرمفهومى وقتى با وجود مقايسه شود ، يا وجود براى آن مفهوم واجب است ، پس آن مفهوم واجب است يا وجود براى آن مفهوم ممتنع است پس آن ممتنع خواهد بود و يا اينكه نه وجود براى او واجب است و نه ممتنع و محال و آن ممكن مىباشد ، ( دليل بر اينكه مفهومى كه وجود با او سنجيده مىشود يا واجب است يا ممتنع يا ممكن اين است كه ) ، يا وجود براى آن مفهوم ضرورى و حتمى است و آن همان قسم اول ( واجب الوجود ) است ، و يا عدم و نيستى براى او ضرورى و حتمى است و آن همان قسم دوّم ( ممتنع الوجود ) است ، و يا اينكه هيچ‌يك از آن دو ( وجود و عدم ) براى آن مفهوم و ماهيت ضرورى و حتمى نيست ، و آن همان قسم سوم ( ممكن الوجود ) است . و امّا احتمال ضرورى بودن وجود و عدم ( براى يك ماهيت ) با كمترين توجه مرتفع خواهد بود ، ( زيرا چنين فرضى اجتماع نقيضين است كه بطلانش بديهى است ) . و معانى و مفاهيم مواد ثلاث بديهى است ، زيرا آنها از معانى و مفاهيم عامه‌اى هستند كه هيچ مفهومى از مفاهيم از يكى از آنها تهى و عارى نخواهد بود و به همين جهت جز با تعريفهاى دورى تعريف نشده‌اند مانند تعريف واجب به چيزى كه از