على ربانى گلپايگانى
290
ايضاح الحكمه ترجمه و شرح بداية الحكمه ( فارسى )
در نهاية الحكمه چند قضيه ديگر را نيز بر قضاياى هل بسيط عطف كرده و فرمودهاند : در آنها نيز رابط متصور نيست : الف : قضاياى حمل اوّلى : مانند انسان انسان است . ب : قضايايى كه در يكى از دو طرف يا هردو طرف آنها مفهوم « عدم » به كار رفته است . مانند : زيد معدوم است و شريك البارى معدوم است ، زيرا در اين قضايا اگر رابطى باشد بايد از سنخ عدم باشد . و عدم شيئيتى ندارد تا بگوئيم قائم به دو عدم يا به يك وجود و يك عدم است . ج : قضاياى سالبه : مانند : ليس الانسان بحجر ، در اينجا نيز رابط بايد از سنخ عدم باشد و همانگونه كه بيان گرديد ، عدم ، صلاحيت رابط بودن را ندارد . آرى در همهء اين قضايا مىتوان وجود رابط را اعتبار كرد ، ولى نه به لحاظ واقعيت خارجى بلكه به اعتبار ذهنى « 1 » . حاصل كلام مصنف ( ره ) اين است كه وجود رابط در قضايا را از دو نظر مىتوان مطالعه كرد : 1 - از نظر مفاهيم ذهنى با قطع نظر از حيثيت حكايتكننده بودن قضيه از خارج . از اين نظر ، بايد در همهء قضايا وجود رابط اعتبار شود ، تا اينكه مفاهيم را به يكديگر مرتبط سازد . 2 - از جنبهء حاكى بودن قضيه از خارج . كه در اين صورت وجود رابط تنها در قضايايى كه مفاد آنها هل مركب است ، تحقق دارد . ولى قضاياى هل بسيط ، يا قضاياى حمل اوّلى ، و موجبههايى كه مفهوم عدم در محمول يا موضوع آنها به كار رفته است و قضاياى سالبه ، وجود رابط تحقق ندارد ، چنانكه توضيح داده شد . كلامى از امام خمينى ( رضوان اللّه عليه ) امام خمينى رضوان اللّه تعالى عليه دربارهء وجود رابط و نسبت در قضايا نظريهء
--> ( 1 ) نهاية الحكمه ، مرحله ( 2 ) ، فصل ( 1 ) .