ب : نتائج بحث اكنون كه با مدعى و برهان آن آشنا شديم به بررسى نكاتى كه مصنف ( ره ) بر مطالب قبل مترتب نموده‌اند مىپردازيم : از نكات سه‌گانه‌اى كه بر بحث قبل مترتب گرديده است ، نكته دوّم در عين اينكه روشن است و نياز به توضيح ندارد ، صحيح و استوار نيز هست و كسى هم بر آن خرده‌اى نگرفته است . آنچه لازم به بررسى است ، نكته اوّل و سوّم است : 1 - وجود رابط ماهيت ندارد : نكتهء اوّل اين است كه وجود رابط ماهيت ندارد ؛ زيرا ماهيت مفهومى است مستقل كه هرگاه با كلمهء « ما هو » از ذات و ماهيت چيزى سؤال شود ، در پاسخ گفته مىشود : « ما قيل فى جواب ما الحقيقة ، مهية . . . » بنابراين لازمه ماهيت داشتن استقلال مفهومى داشتن است ، و وجود رابط داراى استقلال مفهومى نيست . بر اين سخن اشكال شده است كه اگر اسقلال مفهومى نداشتن مستلزم ماهيت نداشتن است ، مقوله اضافه هم نبايد داراى ماهيت باشد ، زيرا مقوله اضافه هم استقلال مفهومى ندارد ، اصولا فرق ميان تقابل تضايف و تضاد اين است كه تصور يكى از دو مفهوم متضاد متوقف بر تصور ديگرى نيست ولى تصور يكى از دو مفهوم متضايف بدون تصور ديگرى ممكن نيست . « ابوت » را نمىتوان بدون تصور « بنوت » تصور كرد و بالعكس « 1 » . اين اشكال را مصنف ( ره ) در بحث جواهر و اعراض نهاية الحكمه پاسخ داده است و حاصل آن اين است كه : « مقوله اضافه و شش مقوله ديگر عرضى كه به مقولات هفتگانه نسبيه معروفند ، عبارت از نفس نسبتى كه در خارج تحقق دارد نمىباشد ؛ زيرا همان‌گونه كه در بحث وجود رابط و مستقل بيان گرديد ، وجود نسبت وجود رابط و غير مستقل است ، نه بر چيزى حمل مىشود و نه چيزى بر آن حمل

--> ( 1 ) يشكل اعتبار الاضافه حينئذ من الاجناس العالية ، فليتأمل - تعليقه بر نهاية الحكمه ، شماره ( 40 ) .