على ربانى گلپايگانى

285

ايضاح الحكمه ترجمه و شرح بداية الحكمه ( فارسى )

به رقم ( 5 ) و از رقم ( 5 ) به رقم ( 9 ) و همين‌طور تا بىنهايت بالا مىرود . و اين امرى بديهى البطلان است ؛ زيرا هرقضيه از سه ( يا چهار ) جزء بيشتر تشكيل نگرديده است . بنابراين هرقضيه « 1 » به طور كلى از دو واقعيت تشكيل مىشود : 1 - واقعيت مستقل و فى نفسه ( وجود محمولى - موضوع و محمول ) 2 - واقعيت غير مستقل و فى غيره ( وجود رابط - نسبت حكميه ) مشابهت وجود رابط با معناى حرفى براى تصوير و تبيين وجود رابط مىتوان از معناى حرفى كمك گرفت ؛ زيرا وابسته بودن وجود رابط به وجود مستقل همانند وابستگى معناى حرفى به معناى اسمى است . مثلا معناى « ابتداء » و « انتهاء » حرفى را به هيچ‌وجه نمىتوان به طور مستقل و بدون معناى اسمى تصور كرد ، وقتى مىگوئيم : « از قم تا كاشان حركت كردم » ، حركت كارى است كه انجام گرفته و قم نقطهء ابتداى حركت و كاشان نقطهء انتهاء آن است ، اين سه مفهوم ( حركت ، قم ، كاشان ) ، معناى اسمى و مستقل هستند كه هريك را مستقلا مىتوان تصور كرد ، ولى معناى ابتداء و انتهاء كه در اين جمله به كار رفته از اجزاء ساختمان آن مىباشند به تنهايى قابل تصور نيستند . ( البته با وصف اينكه معناى حرفى هستند يعنى ابتداء و انتهاى حرفى كه معادل كلمه « از » و « تا » در فارسى و معادل كلمه « من » و « الى » در عربى مىباشند ) . به عبارت ديگر ما اگر لفظ « از » و « تا » يا « من » و « الى » را به تنهايى به كار ببريم ، معناى ابتداء و انتهاى خاصى كه در جملهء مزبور به كار رفته است ، فهميده نمىشود ، ( يعنى ابتداء و انتهايى كه مربوط به حركت و قم و كاشان است ) ولى هر يك از مفاهيم « قم » ، « كاشان » و « حركت » به تنهايى بر معناى خود دلالت دارد ، تصوير و تفهيم ابتداء و انتهاى خاص ، با لفظ « از » و « تا » منوط به تصور و لحاظ مفاهيم سه‌گانه قم ، كاشان و حركت است ، به اين طريق كه اين دو مفهوم نقش برقرار

--> ( 1 ) قضيهء حمليه موجبه كه مطابق هل مركب است .