على ربانى گلپايگانى

286

ايضاح الحكمه ترجمه و شرح بداية الحكمه ( فارسى )

كننده ربط و پيوند ميان آن مفاهيم را ايفاء مىكنند ، پس واقعيت آنها وابستگى و ربط است نه مرتبط و وابسته ، يعنى صفت وابستگى و ربط عين واقعيت آن است نه عارض بر آن . آرى مىتوان ابتداء و انتهاء را به صورت دو معناى اسمى لحاظ كرد و در اين صورت مفهوم ابتداء و انتهاء ، مانند مفاهيم قم ، كاشان ، حركت ، دو مفهوم مستقل و جداگانه‌اند ، ولى ابتداء و انتهاء به حمل شايع نيستند ، بلكه ابتداء و انتهاء به حمل اوّلى مىباشند ، و به عبارت ديگر : مفهوم و عنوان ابتداء و انتهاء هستند نه مصداق و واقعيت ابتداء و انتهاء . وجود رابط در قضايا نيز همين‌گونه است يعنى ربط خاصى كه ميان موضوع و محمول است و به طور مستقل قابل تصور نيست بلكه تصور آن منوط به تصور مفهوم موضوع و محمول است . و به عبارت ديگر : واقعيت آن عين ربط و وابستگى به دو طرف قضيه يعنى موضوع و محمول است ، نه مرتبط به آنها ، زيد مرتبط به قيام و قيام مرتبط به زيد مىباشد . ولى رابط ميان آنها عين ربط و تعلق است . و از آنجا كه سخن در ، قضاياى صادقه است و قضاياى صادقه با واقعيت عينى مطابقت دارند . نتيجه مىگيريم كه وجود عينى و خارجى هم دو گونه است : مستقل و رابط ( فى نفسه و فى غيره ) . بررسى اين برهان برخى از محققان اين برهان را صحيح ندانسته و گفته‌اند : « از بحث مربوط به قضايا كه بحثى منطقى است نمىتوان تقسيم وجود عينى را به دو قسم مستقل و رابط كه بحثى فلسفى است نتيجه گرفت ؛ زيرا تنها نتيجه‌اى كه از مطالب ياد شده مىتوان گرفت اين است كه وجود محمول و موضوع در خارج مرتبط و متحد با يكديگرند ، ولى اينكه علاوه بر وجود آنها وجود ديگرى هم تحقق دارد كه ربط دهندهء ميان آن دو مىباشد ، استفاده نمىشود ، مثلا وجود عرض در خارج مرتبط