على ربانى گلپايگانى
150
ايضاح الحكمه ترجمه و شرح بداية الحكمه ( فارسى )
علمى همهء معقولات وجود دارد ، و تصديقات و احكام صادق در قضاياى ذهنى و خارجى با صور معقول و معلوم نزد آن عقل مجرد ، مطابقت دارند . و در اين نظريه اين اشكال وجود دارد كه ما نقل كلام مىكنيم در همان صورتهاى علمى كه نزد آن عقل مجرد است . ( و مىگوئيم ملاك صدق و درستى آنها چيست ؟ ) زيرا آن صورتهاى علمى نيز تصديقات و احكامى هستند كه در صدق و درستى خود ، احتياج به ثبوت مضمونهاى آنها دارند ، ثبوتى كه خارج از آن تصديقات است و آن تصديقات با آن امر ثابت مطابقت مىكنند ( و در نتيجه حكم به صادق بودن آنها مىشود ، بنابراين صور علمى موجود در عقل مجرد خودكفاء نبوده و براى بدست آوردن صدق آنها نفس الامر ديگرى لازم است ) . شرح مطالب : نفس الامر چيست ؟ كلمهء نفس الامر « از كلمات رائج در بحثهاى مختلف علمى و بويژه مباحث منطق و فلسفه مىباشد ، و از آن به عنوان « مناط صدق قضايا » ياد مىشود ، يعنى ملاك تميز دادن ميان قضاياى صادق از قضاياى كاذب ، مطابقت و عدم مطابقت آنها با نفس الامر است . اكنون بايد ديد « نفس الامر » چيست ، كه مىتواند معيار تشخيص صدق و كذب قضايا بشمار آيد ؟ مصنف نفس الامر را به عنوان « ثبوت عام » يا مطلق ثبوت تعريف كردهاند كه شامل ثبوت وجود و ماهيت و مفاهيم اعتبارى عقلى مىگردد . و در توضيح آن يادآور شدهاند كه : ثبوت بر سه قسم يا داراى سه مرتبه است : 1 - ثبوت وجود : يعنى مفهوم وجود حكايت از امرى مىكند كه داراى ثبوت و بلكه عين ثبوت است . اين مطلب در بحث اصالت وجود اثبات گرديد . 2 - ثبوت ماهيت : يعنى مفاهيم ماهوى مانند مفهوم انسان ، زمين ، خورشيد ،