وجود است . اشكالى كه متوجه اين دو برهان مىشود ، اين است كه چنانچه در فصل ( 8 ) ( مبحث نفس الامر ) خواهد آمد ، مفهوم وجود و ساير مفاهيم عام فلسفى كه به معقولات ثانى فلسفى ناميده مىشوند ، از قبيل مفاهيم ماهوى نيستند كه از مطالعه مصاديق خارجى در ذهن آمده باشند ، بلكه ذهن ، اين مفاهيم را به گونه‌اى ديگر مىسازد كه بعدا توضيح خواهيم داد . و از طرفى مقدمه‌اى كه هردو برهان بر آن مبتنى گرديد اين بود كه ، اگر مصاديق وجود به تمام ذات مختلف و متباين باشند ، لازمه‌اش اين است كه مفهوم واحد ( مفهوم وجود ) از مصاديق متباين به تمام ذات انتزاع گردد ، ولى با توجه به اينكه مفهوم وجود به صورت مستقيم از مصاديق خارجى انتزاع نگرديده است ، اين مقدمه پابرجا نخواهد بود . ولى هردو برهان را مىتوان اين‌گونه تصحيح كرد كه ، مسأله انتزاع را حذف نمائيم ، و به جاى آن بر اصل انطباق مفهوم وجود بر مصاديق خارجى تكيه گردد . و در حقيقت روح هردو برهان را همين مطلب تشكيل مىدهد ، و نيازى به طرح مسألهء انتزاع نيست گويا شهيد مطهرى ( رحمه اللّه ) متوجه اين اشكال بوده است ؛ زيرا پس از شرح برهان و توضيح كلام مرحوم سبزوارى مىگويد : « اينجا كلمه « انتزاع » را تعبير كرده است ، ولى ما اگر كلمه « صدق » را تعبير بكنيم ، روشنتر است » « 1 » و در اصول فلسفه نيز واژهء « انطباق » را به كار برده‌اند « 2 » . نظريه تباين وجودات و اصل عليت فيلسوف شهيد مطهرى ( رحمه اللّه ) برهان ديگرى نيز بر « وحدت حقيقت وجود » اقامه نموده‌اند و آن اينكه : اگر وجودات حقايق متباينه بوده باشد ، هيچگونه

--> ( 1 ) شرح مبسوط منظومه ، ج 1 ، ص 244 . ( 2 ) اصول فلسفه و روش رئاليسم ، ج 3 ، ص 53 .