فراوان ، وى به خودبينى نكشاند و خوش آمد گويى او را بر نينگيزاند ، و اينان اندك‌اند . « 1 » پس داورى چنين كس را فراوان تيمار دار و در بخشش بِدو گشاده دستى به كار آر ، چندان كه نياز وى به مردمان كم افتد و رتبت او را نزد خود ، چندان بالابر كه از نزديكانت كسى ، درباره وى طمع نكند و از گزند مردمان نزد تو ايمن ماند . « 2 » در اين باره نيك بنگر كه اين دين در دست بدكاران گرفتار بود . « 3 » در آن ، كار از روى هوس مىراندند و به نام دين دنيا را مىخوردند . انتخاب عاملان ( سياسى ) سپس در كار عاملان خود بينديش و پسِ آزمودن به كارشان بگمار و به ميل خود و بى مشورت ديگران به كارى مخصوصشان مدار كه به هواى خود رفتن و براى

--> ( 1 ) . به نظر ابن ابى الحديد ، فرموده‌هاى امام عليه السلام ، به قاضيان و حاكمان عثمان اشاره دارد . در دوره خلافت عثمان و قاضيان به درستى و حقيقت داورى نكردند ، بلكه طبق نظر و هوس‌بازى عثمان و به جهت به دست آوردن ثروت دنيا قضاوت انجام مىگرفت . برخى مردم و نويسندگان مىگويند : اين حوادث اتفاق افتاد به جهت اين‌كه عثمان بسيار ضعيف بود و خويشاوندان او توانستند روى او ، نفوذ نمايند . آن‌ها امور حكومتى را مختل مىكردند ، بدون اين‌كه عثمان اطلاع داشته باشد ، لذا گناه اين اعمال به گردن آن‌ها است و عثمان از عمل‌كردهاى آنان مبرا است . ج 17 ، ص 60 و هم‌چنين به كتاب شيعه در اسلام مراجعه شود . ص 46 - 48 . . ( 2 ) . ابن ابى الحديد به جاى ضمير « هُما » تثنيه « هُم » جمع خوانده است به اين طور كه « كارگزاران با انواع سركوب و رياكارى هم آغوش بودند . ابن ابى الحديد جمله را مربوط به همه كارگزاران سه خليفه متعلق مىداند . الهاشمى ، ميرزا حبيب الله ، مباحثى را مطرح مىكند كه اين تفسير و توضيح را تأكيد نمايد و اثبات كند . منهاج البرائه ، ج 20 ، ص 246 - 249 . . ( 3 ) . اگر كارگزاران حيا و تقوا نداشته باشند ، كافى نيست ، - لذا حيا پايه و اساس مردانگى و مروت است چنان‌كه‌پيغمبر فرمود : « حيا باعث نيكى مىشود . كسى كه حيا ندارد ، او دين و تقوا ندارد و به بهشت وارد نخواهد شد » . الفكيكى : الراعى و الرعيه ، ج 2 ، ص 38 . .