متشابه و مشكل است و در آن باره نظرياتى هست و بعد آن نظريات را بيان كرده و سپس طى چند فصل به نقض و ابرام و طرح چند سؤال و جواب پرداخته است . استاد در تعليقه‌اى چنين نوشته : آنچه اخبار طينت و ميثاق در بر دارد يك مسئله نيست ، بلكه چندين مسئله است ، مثل نقل اعمال ، طينت ، ميثاق گرفتن از جمله در عالم ذر ، آغاز خلقت و همگى به قضاى كلى مرتبطاند و متكلمين و مفسرين ، فراوان ، خلط مبحث كرده‌اند و ما در مسئله افعال و رساله « الانسان قبل الدنيا » به بحث پرداخته‌ايم و اميدواريم در مجلدات الميزان به استيفاى بحث به يارى خدا توفيق حاصل كنيم ، ان شاء اللّه . « 1 » حديث هيجدهم از باب سيزدهم ، درباره وضع خردسالان مردمان مؤمن است كه مرده‌اند : آنان توسط ابراهيم و ساره مراقبت مىشوند و از آن‌جا كه در روايت ديگر آمده آن‌ها به فاطمه عليها السلام داده مىشوند تا نگه‌دارى شوند و در قيامت به پدرانشان تحويل داده مىشوند . مجلسى در بيان خود درصدد جمع ميان اين دو حديث بر آمده است . استاد در تعليقه خود چنين اظهار نظر كرده : در سيستم بهشت تزاحمى نيست ، آن گونه كه در دنيا وجود دارد و كتاب و سنت گوياى همين‌اند ، پس منافاتى ميان تربيت فاطمه عليها السلام و تربيت ابراهيم و ساره عليهما السلام نسبت به اطفال و ايتام مردم مؤمن ، وجود ندارد تا نياز به جمع بين روايات افتد . « 2 » حديث هفدهم از همان باب در زمينه عفو و غفران الهى است : روز قيامت منادىاى از زير عرش ندا مىكند : اى امت محمد صلى الله عليه و آله ، گناهانى كه راجع به من مرتكب

--> ( 1 ) . همان ، ص 276 . . ( 2 ) . همان ، ص 294 . .