السيد الطباطبائي

71

مجموعه رسائل ( فارسى )

شده‌ايد بخشيدم تبعات و حق‌الناس مانده ، يك‌ديگر را ببخشيد و به رحمت من داخل بهشت شويد . مجلسى پس از نقل حديث ، فايده‌اى از محقق دوانى نقل كرده و بحث را به وعد و وعيد الهى كشانده است و سخنى از ابو عمرو نقل كرده كه او در پاسخ سؤال شخصى كه پرسيده : آيا خداوند خلف وعده مىكند ؟ پاسخ داده نه ، دوباره سؤال كرده : اگر خداوند براى انجام كارى عقاب و كيفر وعيد فرموده ، آيا در انجام دادن آن خلف مىكند ؟ ابوعمرو پاسخ داده : مگر تو عربى نمىدانى كه بين وعد و وعيد فرق نمىگذارى ؟ استاد در اين‌جا حاشيه‌اى بر سخن ابوعمرو ، نوشته است : ابوعمرو اشتباه كرده و يك بحث عقلى را با بحث لفظى و ادبى مخلوط نمود . مسئله امكان و يا عدم امكان خلف وعيد و ترك كيفر بر گناه چه ارتباطى به زبان عرب يا عجم دارد و نظير اين اشتباهات در بحث‌هاى كلامى فراوان است كه اهل تتبع و تحقيق بر آن‌ها وقوف پيدا مىكنند . و حق مطلب آن است كه وفاى به وعده ، بر حسب حكم فطرت واجب و لازم است ، جز اين‌كه كرامت نفس ( انسانى ) و گستردگى رحمت ( الهى ) گاهى بر اين حكم فطرى بر مصلحتى حاكم و مقدم مىشوند و آن اين‌كه خداوند از مجازات صرف‌نظر مىكند و مىبخشد بدون اين كه امر و نهى باطل شود و تناقضى پيش آيد . ( دقت شود ) . « 1 » حديث هفدهم از باب ششم از ابواب موت است . از امام صادق عليه السلام سؤال شد : به چه علت وقتى روح از بدن خارج مىشود احساس رنج و درد مىشود ، اما آن روز كه روح با بدن تركيب شود و داخل بدن گرديد چنين احساسى نبوده ؟ امام پاسخ داد : « لانه نما عليها البدن » چون رشد بدن بر روح بوده است .

--> ( 1 ) . همان ، ج 6 ، ص 8 . .