السيد الطباطبائي

44

مجموعه رسائل ( فارسى )

علامه مجلسى در اين باره مىفرمايد : اين قسمت حديث دلالت دارد بر اين‌كه حيوانات ، كليات را درك نمىكنند . استاد علامه در حاشيه خود مىنويسد : دو نكته در اين‌جا وجود دارد ، اول : ادراك كردن و نكردن كليات ؛ دوم : فكر و انديشه ، يعنى از نتيجه به مقدمات و از مقدمات به نتيجه رسيدن ، و داشتن نيروى تفكر . آنچه از حديث استفاده مىشود اختصاص قوه تفكر به انسان و محروميت حيوان از آن است و اما اصل فكر و ادراك كليات معلوم نيست كه مخصوص انسان بوده و حيوان از آن محروم باشد . « 1 » مورد پنجم : فرازى از مجلس چهارم توحيد مفضل است كه امام صادق عليه السلام در آغاز خطبه سخن از « الاسم الاقدام » به ميان آورده است . مجلسى در بيان آن نوشته است : مراد از اسم ، مسماست يا مراد آن اسمى است كه خداوند آشكارش كرده و قبل از اسامى ديگر در لوح ثبت فرموده است و يا مراد ، اسمى است ويژهء ذات و آن بيشترين و شريف‌ترين اسم‌ها در مقام اعتبار است . استاد علامه در تعليقه خود مىنويسند : مقصود از اسم ، خود مسماست ، ولى نه آن‌گونه كه مرحوم مجلسى فرمود كه مراد از مسما ذات مىباشد ، بلكه مقصود آن چيزى است كه احاديث باب « اسماى حسنى » بر آن دلالت دارند كه آن اسماى حسنى از مصداقى مناسب خود حكايت دارند و مصداق اسم ، ذات است - عزّت اسماءه - و نام‌هاى تلفظ شده در حقيقت اسم اسم‌اند . مرحوم مجلسى اين اخبار را از متشابهات دانسته و لذا در توجيه آن‌ها دچار زحمت شده است و اما دو معناى نخست كه مجلسى فرموده قطعاً درست نيستند . چگونه امام اسم به اين معنا را با صفت « ذىالجلال و الاكرام » توصيف مىكند و سپس « النور الاعظم » را بر آن عطف مىكند . « 2 »

--> ( 1 ) . همان ، ص 110 . . ( 2 ) . همان ، ص 143 . .