اسلام آمده است ؛ و حتى جزئىترين مسئله مورد نياز هم در آن فروگذار نشده است . جالب‌تر اين‌كه همهء آن‌ها بر اساس فطرت و بر پايه توحيد استوار گشته است ، تا آن‌جا كه همهء تفصيلات و جزئيات احكامش در مقام تحليل ، به توحيد بر مىگردد و اصل توحيد نيز در مقام تركيب ، به همان تفاصيل بازگشت مىكند . قرآن كريم ، خود بقاى معارفش را در كشاكش روزگار تضمين كرده است ، و آن را براى تمام نسل‌ها شايسته دانسته و فرموده است : « . . . اين كتابى عزيز و گران‌مايه است ، و از هيچ سوى ، باطل بدان راه نيابد ، چون از جانب خداوند حكيم و ستوده صفات فرو فرستاده شده است . « 1 » » و نيز فرمايد : « إِنَّا نَحْنُ نَزَّلْنَا الذِّكْرَ وَ إِنَّا لَهُ لَحافِظُونَ » ؛ « 2 » ما خود قرآن را بر تو نازل كرديم و خود ، آن را حفظ خواهيم كرد . مصطفى را وعده كرد الطاف حق * گر بميرى تو نميرد اين سبق « 3 » قرآن كتابى است كه براى همهء نسل‌ها نازل شده گذشت زمان آن را فرسوده نسازد ، و قانون تحول و تكامل نيز چيزى از طراوت و حلاوت آن نكاهد . ممكن است گفته شود قانون دانان و جامعه شناسان را عقيده بر اين است كه « قوانين اجتماعى بايد با تحول اجتماع و تكامل آن تحول پذيرد ، و همگام با اجتماع رو به كمال رود ؛ چه هيچ قانونى نمىتواند در كشاكش روزگار دستخوش تحول نشود و همراه با پيشرفت زمان و تمدن به پيش نرود . » در پاسخ اين شبهه « 4 » ، به طور خلاصه چنين مىتوان گفت كه قرآن قوانين را

--> ( 1 ) . فصلت ، آيات 41 - 42 . . ( 2 ) . حجر ، آيه 9 . . ( 3 ) . اين بيت از مولاناست . ( ر . ك : مثنوى معنوى ، به تصحيح نيكلسون ، دفتر سوم ، ص 442 ، س 1197 و مرآة المثنوى ، ص 735 . ) ( 4 ) . علامهء طباطبائى قدس سره در پاسخ اين شبهه ، در تفسير الميزان به تفصيل تمام بحث كرده و مطالب جامع و متين وارزشمندى را ارائه فرموده‌اند ، كه اهل فضل مىتوانند به همان مأخذ ، ج 2 ، ذيل آيهء 213 از سورهء بقره مراجعه كنند . .