السيد الطباطبائي
194
مجموعه رسائل ( فارسى )
تفاوت ميان روال عادى طبيعت و معجزات خارق عادت به قرار ذيل است : 1 . در كارهايى كه بنا به روال عادى در جهان طبيعت انجام مىگيرد ، روابط اسباب و مسببات ، و نيز شرايط زمانى و مكانى آنها را مىبينيم ؛ ولى در امور خارق عادت ، روابط اسباب را با آن امور ، و نيز شرايط مخصوص زمانى و مكانى آنها را نمىبينيم ؛ 2 . در حوادث طبيعى ، اسباب تأثير خود را به تدريج مىبخشند ، ولى در معجزات اثر آنها فورى و آنى است . در جهان طبيعت ، تبديل شدن عصا به اژدها محال عقلى نيست ، ولى نيازمند علل و شرايط زمانى و مكانى مخصوصى است ، تا با گذشت زمان ، عصا تبديل به خاك و گياه و سپس جزء بدن يك جاندار شود ، و سرانجام دوران نطفه و علقه را پشت سر گذارده روزى اژدهايى سهمگين گردد كه بتواند همهء سحرهاى ساحران را ببلعد . البته هرگز ديده نشده كه در روال عادى بدون اين شرايط مخصوص ، عصايى تبديل به اژدها شده باشد ، ليكن در مسير معجزه نيازى به اين شرايط پيچيده و مدت دراز نيست ، زيرا « علة العلل » كه همان ارادهء خداست ، همهء آن تأثيرهايى را كه مىبايست در طول قرنها انجام پذيرد ، در يك آن به كار مىاندازد و عصا را به اژدها تبديل مىكند و به وسيلهء آن بر سحر ساحران قلم سرخ بطلان مىكشد . بنابراين ، ظاهر تمام آياتى كه حال معجزات را بيان مىكنند ، حاكى از همين معناست . تصديق و پذيرش كارهاى خارق عادت ، نه تنها براى عامهء مردم كه با حس و تجربه سرو كار دارند مشكل است ؛ بلكه نظر علوم طبيعى نيز با آن مساعد نيست ، زيرا علوم طبيعى هم با نظام علت و معلول طبيعى در سطحى مشهود سر و كار دارد ، كه تجارب علمى ، فرضيهها ، و آزمايشهاى امروزين ، حوادث را در آن سطح تعليل مىكنند . طبق اين بيان ، پذيرش امور خارق العاده - هم براى تودهء مردم و هم براى دانشمندان علوم طبيعى - مشكل است . نكتهء قابل ذكر اين است كه علت نامساعد بودن نظرها ، تنها مأنوس بودن ذهن به