گرفته باشد ، لذا در دى ماه 1348 كتابچه‌اى در 30 صفحه در توضيح و پاسخ به ايرادات معظم‌له منتشر شد . توضيحات مزبور هرچند كه مكمل كتاب خلقت انسان است ، اما چون در پاسخ به ايرادات خاصى مىباشد ، نمىتوانست در متن كتاب قرار بگيرد و اگر قرار مىگرفت ، محتاج تفصيل بيشتر و رعايت ملاحظات ديگر بود ، از اين جهت ناگزير گرديد كه فعلًا در چاپ سوم كتاب خلقت انسان توضيحات مذكور در كتابچهء منتشر شده را ، تحت عنوان « بحث و توضيح اضافى » ضميمه نمايد . 1 . جناب آقاى طباطبائى در صفحهء 269 از جلد 16 تفسيرالميزان و چند سطر بعد ، چنين متذكر شده‌اند : « ظاهر قريب به تصريح آيات قرآن ، دلالت بر اين دارد كه بشر امروزى از نسل دو نفر زن و مرد معينى هستند و مرد در قرآن به آدم ناميده شده است . آن مرد و زن از پدر و مادرى به وجود نيامده ، بلكه از خاك يا گل يا گل پخته و يا از زمين پديد آمده‌اند : . . . هما غير متكونين من أب و ام بل مخلوقان من تراب أو طين أو صلصال أو الأرض . . . . توضيح : در هيچ جا از قرآن ، آيه و يا جمله‌اى وجود ندارد كه به تصريح و يا به تلويح اساسى دلالت بر خلقت مستقيم و پديد آمدن آدم و زوجه‌اش از خاك و گل . . . . داشته باشد . چنين تصريح اصلًا راجع به آدم ، كه در چندين جا نامى از او برده شده ، وجود ندارد . مثلًا هيچ‌گاه نفرموده است « خلق آدم من طين » ! چه رسد به زوجه‌اش كه در قرآن نامى از او برده نشده و از خلقت و تربيتش معرفى به عمل نيامده است و چنان‌كه در كتاب خلقت انسان به تفصيل بحث شده ، لفظ « انسان » كه راجع به ابتداى خلقت او از گل و خاك . . . در قرآن ذكرى به ميان آمده ، لفظ عام است و نمىتوان آن را از نظر مفاهيم مورد بحث با كلمه آدم كه اسم خاص است ، يكى دانست و از آن نتيجه‌اى براى خلقت مستقيم آدم از گل و خاك گرفت .