محمد باقر ملكيان

130

علوم قرآن در تفسير الميزان و آثار علامه طباطبايى ( قده ) ( فارسى )

قريب به اين معنا در تعدادى از روايات ديگر و همچنين عين اين معنا از طرق شيعه از امام باقر عليه السّلام روايت شده است . و اين روايات - به طورى كه مشاهده مىكنيد - صريح‌اند در اين‌كه ترتيب آيات قرآن در نظر رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله همان ترتيب نزول بوده ، در نتيجه همه آيه‌هاى مكى در سوره‌هاى مكى و همه آيه‌هاى مدنى در سوره‌هاى مدنى قرار داده شده‌اند ، جز آن سوره‌اى كه - فرضا - بعضى آياتش در مكه و بعضى ديگر در مدينه نازل شده و به فرضى هم كه چنين چيزى باشد حتما بيش از يك سوره نيست . لازمه اين مطلب اين است كه اختلافى كه ما در مواضع آيات مىبينيم همه ناشى از اجتهاد صحابه باشد . توضيح اين‌كه روايات بىشمارى در اسباب نزول داريم كه نزول بسيارى از آيات كه در سوره‌هاى مدنى است در مكه و نزول بسيارى از آياتى كه در سوره‌هاى مكى است در مدينه معرفى كرده است . و نيز آياتى را مثلا نشان مىدهد كه در اواخر عمر رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله نازل شده درحالىكه مىبينيم در سوره‌هايى قرار دارد كه در اوائل هجرت نازل شده است . و ما مىدانيم كه از اوايل هجرت تا اواخر عمر آن جناب سوره‌هاى زياد ديگرى نازل شده است ، مانند سوره بقره كه در سال اول هجرت نازل شد ، و حال آن‌كه آيات چندى در آن است كه روايات آنها را آخرين سوره آيات نازله بر رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله مىداند . حتى از عمر نقل شده كه گفت : رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله از دنيا رفت درحالىكه هنوز آيات ربا را بر ما بيان نكرده بود و در اين سوره است آيه وَ اتَّقُوا يَوْماً