استفاده مىشود اين است كه آسمان دنيا از بين آسمانهاى هفتگانه عبارت است از آن فضايى كه اين ستارگان بالاى سر ما در آن قرار دارند . و منظور از آسمانهاى هفتگانه ، سيارات آسمان و يا خصوص بعضى از آنها از قبيل خورشيد و ماه و غير آن دو نيست . « 1 » س 52 - آيا آسمانها منزلگاه ملائكه هستند ؟ و اينكه گفته مىشود ملائكه از آسمان نازل مىشوند ، و امر خداى تعالى را با خود به زمين مىآورند ، و يا ملائكه با نامهء اعمال بندگان به آسمان بالا مىروند ، و يا اينكه آسمان درهايى دارد كه براى كفّار باز نمىشود و يا اينكه ارزاق از آسمان نازل مىشود ، و از اين قبيل مسائل كه آيات و روايات متفرقه بدانها اشاره دارد منظور چيست ؟ ج - مطالب مذكور در سؤال بيش‌از اين دلالت ندارد كه امور مزبور نوعى تعلّق و ارتباط با آسمانها دارند . امّا اينكه اين تعلّق و ارتباط نظير ارتباطى كه ما بين هرجسمى با مكان آن جسم مىبينيم ، بوده باشد ، آيات و روايات هيچ دلالتى بر آن ندارد ، و نمىتواند هم داشته باشد ؛ چون جسمانيت مستلزم آن است كه محكوم به نظام مادى جارى در آنها باشد ، از قبيل دگرگونى ، تبدّل و فنا و سستى و . . . كه آن امور هم محكوم به اين احكام بشود . آرى امروز اين مسأله واضح و ضرورى شده كه كرات و اجرام آسمانى هر چه و هرجا كه باشند ، موجودى مادى و عنصرى جسمانى هستند كه آنچه از احكام و آثار كه در عالم زمينى ما جريان دارد ، نظيرش در آنها جريان دارد . و آن نظامى كه در آيات شريفهء قرآن براى آسمان و اهل آسمان ثابت شده و

--> ( 1 ) . الميزان ؛ ج 17 ، ص 560 و 561 . [ با تصرّف ]