س 680 - چه اشكالى بر نظر مثبتين درخصوص « عالم ذرّ » وارد است ، بيان كنيد ؟ ج - آقايان مثبتين « عالم ذرّ » مطلبى را از آيه و روايات فهميده و درصدد اثبات آن و دفاع از آن برآمده‌اند ، و حال آن‌كه ضرورت ، آن را دفع نموده و قرآن كريم و همچنين روايت بدون شك مخالف آن است ، براى اينكه هيچ راهى براى اثبات آن نيست و چطور مىتوان اثبات كرد كه يك ذره از ذرات بدن زيد - كه يك جزء از اجزائى است كه از صلب آدم و از طريق نطفهء او به فرزندش و از آن فرزند به فرزند فرزندش و همچنين از فرزند چندمين پشت او منتقل به زيد شده - عينا خود زيد و داراى عقل و ضمير و ادراك و گوش و چشم زيد است ، و همين يك ذره از زيد است كه مورد توجه تكليف است و براى همين يك ذرّه اتمام حجت شده و از آن عهد و ميثاق گرفته شده و ثواب و عقاب همه بر او واقع مىشود ؟ و حال آنكه حجت قطعى عقلى و نقلى قائم است بر اينكه انسانيت انسان به نفس او است كه امرى است ماوراء مادّه و حادث به حدوث دنيوى . علاوه بر اينكه به بحث قطعى ثابت شده كه به‌طور كلى علوم تصديقى انسان چه بديهى آن و چه نظريش كه از آن جمله تصديق به وجود ربّى است كه مالك و مدبّر او است همه بعد از حصول تصوراتى براى انسان حاصل مىشود ، و همه اين تصورات و تصديقات به احساسات ظاهرى و باطنى منتهى مىگردد ، و داشتن اين احساسات موقوف بر وجود تركيب مادّى دنيوى است ، اين است حال علوم حصولى كه يكى از آنها تصديق به وجود ربّى است كه قائم به رفع حوائج انسان است .